Koalicja 26 organizacji społecznych domaga się zmiany podziału środków WPR

Około 82% unijnych subsydiów rolnych bezpośrednio lub pośrednio wspiera produkcję zwierzęcą i system oparty na uprawie roślin na pasze. Koalicja 26 organizacji społecznych, wśród których znalazł się Green REV Institute, apeluje o zmianę tej struktury i przeznaczenie co najmniej 20% odpowiednich środków Wspólnej Polityki Rolnej na produkcję białka roślinnego do bezpośredniego spożycia przez ludzi.

„Rebalancing CAP Support to Meet EU Law and Policy Commitments” („Przywrócenie równowagi we wsparciu WPR w celu realizacji zobowiązań wynikających z prawa i polityk UE”) to wspólne stanowisko koalicji 26 organizacji działających na rzecz ochrony klimatu i środowiska, praw i dobrostanu zwierząt, rozwoju alternatywnych źródeł białka, żywności roślinnej oraz przedsiębiorczości. Jedną z organizacji, które poparły apel, jest Green REV Institute.

Główny postulat koalicji dotyczy przeznaczenia co najmniej 20 proc. odpowiednich środków Wspólnej Polityki Rolnej na wsparcie produkcji roślin białkowych przeznaczonych bezpośrednio do spożycia przez ludzi w perspektywie finansowej WPR na lata 2028–2034. Wśród wymienionych w stanowisku upraw znalazły się rośliny strączkowe, w tym groch, soczewica, ciecierzyca i soja.

Punktem wyjścia do apelu jest obecna struktura unijnego wsparcia dla rolnictwa. Autorzy i autorki stanowiska, powołując się na badania naukowe, wskazują, że około 82% subsydiów rolnych w Unii Europejskiej bezpośrednio lub pośrednio wspiera produkcję zwierzęcą i związany z nią system paszowy. Około 38% stanowi bezpośrednie wsparcie, a kolejne 44% przypada na dopłaty związane z produkcją pasz.

Zdaniem koalicji taki sposób podziału publicznych pieniędzy utrwala model systemu żywnościowego związany z wysokimi emisjami gazów cieplarnianych, utratą różnorodności biologicznej, problemami dotyczącymi dobrostanu zwierząt oraz zależnością od importowanych pasz. Zwiększa również podatność europejskiego rolnictwa i systemu żywnościowego na kryzysy gospodarcze i geopolityczne.

Propozycja organizacji nie zakłada zwiększenia wydatków z unijnego budżetu. Chodzi o zmianę sposobu podziału istniejących środków i skierowanie ich części na rozwój produkcji roślin białkowych dla ludzi. Sygnatariusze i sygnatariuszki określają ten postulat jako neutralną dla budżetu korektę strukturalnej nierównowagi we WPR, która ma zwiększyć spójność finansowania rolnictwa z celami Unii Europejskiej dotyczącymi zrównoważonego rozwoju, odporności, bezpieczeństwa żywnościowego i klimatu.

Argumentacja przedstawiona w stanowisku dotyczy również zgodności obecnej polityki finansowania rolnictwa z unijnym prawem. Koalicja wskazuje m.in. na art. 11 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, który wymaga uwzględniania wymogów ochrony środowiska w politykach i działaniach UE, art. 13 dotyczący dobrostanu zwierząt, art. 37 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej odnoszący się do ochrony środowiska oraz Europejskie Prawo Klimatyczne.

Według organizacji utrzymywanie systemu subsydiów, który w przeważającej mierze wspiera wysokoemisyjne modele produkcji, jest coraz trudniejsze do pogodzenia z tymi zobowiązaniami. Może również zwiększać ryzyko sporów prawnych i podważać realizację celów przyjętych przez Unię Europejską, w tym zobowiązań związanych z Europejskim Zielonym Ładem i strategią „Od pola do stołu”.

Zmiana sposobu finansowania WPR ma również stworzyć nowe możliwości dla osób prowadzących gospodarstwa rolne. Autorzy i autorki stanowiska zwracają uwagę, że część z nich pozostaje przy intensywnej produkcji zwierzęcej ze względu na system zachęt finansowych, który czyni ten model ekonomicznie bezpieczniejszym od dostępnych alternatyw.

Przesunięcie części środków WPR mogłoby wspierać osoby chcące zmienić profil działalności, rozwój łańcuchów wartości związanych z białkiem roślinnym oraz powstawanie nowych rynków dla bardziej zrównoważonej produkcji. Zdaniem koalicji obecny system wsparcia utrudnia również wejście do sektora rolnego młodym osobom i osobom rozpoczynającym działalność, które nie dysponują zasobami pozwalającymi konkurować w istniejącym modelu.

Istotnym elementem argumentacji jest bezpieczeństwo i odporność europejskiego systemu żywnościowego. Zwiększenie produkcji roślin białkowych w UE mogłoby ograniczyć zależność od importowanej soi i innych surowców paszowych oraz nawozów syntetycznych, których ceny i dostępność są podatne na kryzysy geopolityczne, zakłócenia na rynkach energii i problemy w globalnych łańcuchach dostaw.

Koalicja przekonuje, że rozwój europejskiej produkcji białka roślinnego przeznaczonego bezpośrednio dla ludzi może zwiększyć bezpieczeństwo żywnościowe oraz suwerenność i autonomię białkową Unii Europejskiej. Ma również wspierać rozwój sektora żywności roślinnej, innowacyjność i konkurencyjność europejskiej gospodarki, a zarazem ograniczać presję systemu żywnościowego na środowisko, zdrowie publiczne i zwierzęta.

Apel pojawia się w kluczowym momencie debaty nad przyszłością europejskiego rolnictwa. Reforma Wspólnej Polityki Rolnej po 2027 roku zdecyduje o kierunku wydatkowania jednego z największych strumieni publicznych pieniędzy w Unii Europejskiej i wpłynie na kształt produkcji żywności w kolejnej dekadzie.

Dyskusja nad przyszłą WPR toczy się równolegle z pracami nad polityką UE dotyczącą sektora hodowlanego i produkcji białka. Food Forward Europe, organizacja inicjująca koalicję, prowadzi działania skierowane do posłów i posłanek do Parlamentu Europejskiego, przekonując do uwzględnienia postulatu zmiany struktury finansowania w pracach nad kolejną perspektywą WPR.

Stanowisko koalicji zostało również dostrzeżone przez POLITICO Pro. W newsletterze Food & Agri poświęconym przyszłości Wspólnej Polityki Rolnej przedstawiono argumentację Food Forward Europe dotyczącą konfliktu między obecną strukturą wydatków WPR a zobowiązaniami prawnymi i politycznymi Unii Europejskiej.

Dla Green REV Institute udział w koalicji oznacza kontynuację działań na rzecz zmiany systemu żywnościowego i sposobu wydatkowania publicznych pieniędzy. Decyzje podejmowane podczas prac nad WPR na lata 2028–2034 określą, jakie modele produkcji żywności Unia Europejska będzie finansować i rozwijać w kolejnej dekadzie.

Koalicja 26 organizacji domaga się, aby co najmniej 20% odpowiednich środków WPR zostało przeznaczonych na produkcję białka roślinnego dla ludzi. Jak podkreślają autorzy i autorki stanowiska, reforma po 2027 roku jest pojawiającą się raz na dekadę szansą na skierowanie publicznych pieniędzy na realizację celów służących społeczeństwu, wsparcie osób prowadzących gospodarstwa w sprawiedliwej transformacji oraz przywrócenie spójności między unijną polityką rolną, prawem i zobowiązaniami dotyczącymi zrównoważonego systemu żywnościowego. Zdaniem koalicji przesunięcie 20%. środków jest minimalnym krokiem, którego wymagają dziś dostępne dowody, obowiązujące prawo i pilność koniecznych zmian.

Photo by Tom Fisk on Pexels