Od jutra nowe zasady. Roślinne posiłki wchodzą do szkolnych jadłospisów

Od 1 września 2026 r. zmieniają się zasady żywienia dzieci i młodzieży w szkołach i przedszkolach. W jadłospisach co najmniej raz w tygodniu ma znaleźć się potrawa na bazie nasion roślin strączkowych bez produktów odzwierzęcych, a placówki mają zapewniać także roślinną alternatywę w dni, kiedy podają mięso lub rybę.

W kilku punktach

• Nowe przepisy zaczynają obowiązywać 1 września 2026 r. i dotyczą żywienia zbiorowego oraz żywności sprzedawanej na terenie szkół, przedszkoli i innych jednostek systemu oświaty.
• Co najmniej raz w tygodniu, w ramach obiadu, ma być podawana potrawa na bazie nasion roślin strączkowych bez dodatku produktów odzwierzęcych.
• W dni, w których w jadłospisie znajduje się mięso lub ryba, placówki mają zapewnić alternatywę roślinną dla osób niespożywających produktów odzwierzęcych.
• Przepisy uwzględniają napoje roślinne i roślinne alternatywy produktów mlecznych, wzbogacone co najmniej w wapń i witaminę B12.
• Zmieniają się również zasady dotyczące żywności dostępnej w sklepikach, bufetach i automatach.
• Badanie Food Research Institute pokazało, że 71,9% osób badanych pozytywnie ocenia wprowadzenie co najmniej jednego roślinnego posiłku tygodniowo.

Od jutra wchodzi w życie rozporządzenie Ministry Zdrowia z 16 lutego 2026 r. dotyczące żywności sprzedawanej dzieciom i młodzieży oraz wymagań dla żywienia zbiorowego w jednostkach systemu oświaty. Nowe przepisy zastępują regulacje obowiązujące od 2016 r.

O tej zmianie na Bezpiecznej Żywności piszemy od miesięcy. W lutym, po podpisaniu rozporządzenia, szczegółowo opisaliśmy nowe wymagania dla szkolnych stołówek. W kolejnych miesiącach przyglądaliśmy się roślinnym posiłkom z perspektywy zdrowia dzieci, przygotowania placówek oraz społecznego poparcia dla zmian.

Jedną z najważniejszych zmian jest obowiązek regularnego włączania nasion roślin strączkowych do szkolnego menu. Co najmniej raz w tygodniu, w ramach obiadu, placówki mają podawać potrawę na ich bazie, bez dodatku produktów odzwierzęcych.

To niejedyny przepis zwiększający dostępność żywności roślinnej. Jeżeli danego dnia podawane jest mięso lub ryba, dzieci i młodzież, które nie spożywają produktów odzwierzęcych, mają mieć zapewnioną alternatywę roślinną.

Rozporządzenie uwzględnia również napoje roślinne oraz roślinne alternatywy produktów mlecznych. Muszą być wzbogacone co najmniej w wapń i witaminę B12 i spełniać określone w przepisach wymagania dotyczące składu.

To istotna zmiana wobec sytuacji, którą przez ostatnie lata dokumentował program Roślinna Szkoła Green REV Institute. Analiza jadłospisów blisko 500 szkół na Mazowszu pokazała wcześniej, że opcje wegetariańskie oferowało 11,86% placówek, a dietę wegańską deklarowało zaledwie 0,28% z nich.

O drodze do nowych regulacji i działaniach prowadzonych w ramach programu pisaliśmy szerzej w materiale „Roślinna Szkoła zmienia szkolne posiłki od września 2026”.

Zmiany są szersze niż wprowadzenie roślinnego obiadu. Nowe wymagania dotyczą całego sposobu komponowania jadłospisów.

Warzywa lub owoce mają być podawane w każdym posiłku, przy czym przeważać powinny warzywa. W żywieniu całodziennym przewidziano co najmniej dwie porcje mleka, produktów mlecznych lub ich roślinnych alternatyw.

W ciągu tygodnia jadłospis ma zawierać m.in. co najmniej jedną porcję ryby, co najmniej jedną potrawę z nasion roślin strączkowych bez produktów odzwierzęcych oraz co najmniej dwie zupy przygotowane na wywarze warzywnym. Od poniedziałku do piątku można podać maksymalnie dwie potrawy smażone.

Przepisy określają także udział energii, który powinny zapewniać posiłki. Jeśli placówka wydaje wyłącznie obiad, jednodaniowy powinien pokrywać około 20% dziennego zapotrzebowania energetycznego, a dwudaniowy – około 30%.

Zmienia się również oferta żywności dostępnej na terenie placówek. Rozporządzenie określa grupy produktów, które mogą być sprzedawane dzieciom i młodzieży w sklepikach, bufetach i automatach.

Na liście znalazły się m.in. kanapki, sałatki i surówki, warzywa, owoce, orzechy i nasiona, produkty zbożowe, mleko i produkty mleczne, napoje roślinne, woda, soki oraz musy. Dla poszczególnych kategorii przewidziano wymagania dotyczące m.in. zawartości cukru, soli i tłuszczu.

O tym, jak komponować pełnowartościowe posiłki roślinne dla dzieci i młodzieży, edukują dietetyczka Iwona Kibil i kardiolog dr n. med. Tomasz Jeżewski w „Planerze Roślinnej Szkoły”. Publikacja powstała jako praktyczne narzędzie dla osób odpowiedzialnych za organizację żywienia w szkołach i pokazuje, jak przełożyć zalecenia żywieniowe na codzienny jadłospis.

Jej ważną częścią jest gotowe tygodniowe menu roślinne opracowane przez Iwonę Kibil zgodnie z normami żywieniowymi dla dzieci w wieku szkolnym. Planer zawiera również praktyczne wskazówki dotyczące komponowania posiłków oraz teksty i komentarze eksperckie poświęcone m.in. zdrowiu dzieci i profilaktyce chorób.

Właściwe zbilansowanie posiłku ma przy tym kluczowe znaczenie niezależnie od tego, czy jest on roślinny. W przypadku roślinnego menu trzeba zadbać m.in. o odpowiednią ilość energii i białka oraz źródła żelaza, wapnia i kwasów omega-3. W szkolnych posiłkach mogą znaleźć się więc nasiona roślin strączkowych, produkty sojowe, orzechy, nasiona i produkty pełnoziarniste.

Nowe zasady wchodzą w życie w momencie, gdy roślinne posiłki mają wyraźne społeczne poparcie. Pokazują to wyniki badania przeprowadzonego przez Food Research Institute w ramach Barometru Rolniczego, wspólnej inicjatywy Food Research Institute i ogólnopolskiego panelu badawczego Ariadna. Pytania dotyczące wprowadzenia pełnowartościowych posiłków roślinnych w szkołach i przedszkolach przygotowano we współpracy z Green REV Institute.

71,9% osób badanych pozytywnie oceniło wprowadzenie co najmniej jednego całkowicie roślinnego posiłku tygodniowo w szkołach i przedszkolach. Negatywnie rozwiązanie oceniło 11,4%.

Znacznie mniejsza była wiedza o nadchodzących zmianach. O nowych zasadach słyszało 39,3% badanych, a 60,7% nie wiedziało o nich przed udziałem w badaniu. Wśród osób mających dzieci w wieku szkolnym lub przedszkolnym odsetek poinformowanych wyniósł 55,4%.

Badanie pokazało też, że dla większości respondentek i respondentów jeden roślinny posiłek tygodniowo nie jest rozwiązaniem zbyt daleko idącym. 70,4% uważa, że takie posiłki powinny być dostępne w szkołach i przedszkolach co najmniej raz w tygodniu. Największa grupa, 46,5%, wskazała jeden lub dwa dni w tygodniu.

Rozporządzenie wyznacza nowe standardy, ale o jakości szkolnego żywienia zdecyduje sposób ich codziennego stosowania. Znaczenie będą miały konkretne jadłospisy i receptury, dobór składników, przygotowanie osób odpowiedzialnych za żywienie oraz możliwości szkolnych kuchni i firm cateringowych.

Pierwsze tygodnie roku szkolnego pokażą także, jak nowe dania przyjmą dzieci. To ważne, bo nawet prawidłowo zbilansowany posiłek nie spełni swojej funkcji, jeśli nie będzie atrakcyjny smakowo i zostanie na talerzu.

Od 1 września będzie więc można oceniać zmianę już nie przez pryzmat samych zapisów rozporządzenia, lecz tego, co rzeczywiście pojawia się w szkolnych i przedszkolnych jadłospisach. To właśnie tam będzie widać, czy nowe przepisy przełożą się na trwałą zmianę jakości żywienia dzieci.

Photo by STONES and BONES on Unsplash