Premiera książki „Legislacja pod presją”

6 września premierę ma książka dr. Sylwii Spurek „Legislacja pod presją. Lekcje z Piątki Kaczyńskiego. Jak projektować reformy odporne na strach polityków”. Publikacja rekonstruuje prace nad „Piątką dla Zwierząt”, wyjaśnia przyczyny jej niepowodzenia i przedstawia Model Projektowania Reformy. Pełna wersja książki jest już dostępna online.

„Legislacja pod presją” nie jest opowieścią wyłącznie o jednej ustawie. Historia „Piątki dla Zwierząt” staje się punktem wyjścia do analizy jakości państwa, procesu stanowienia prawa oraz zdolności instytucji publicznych do przeprowadzania zmian naruszających silne interesy polityczne i ekonomiczne.

Projekt z 2020 roku obejmował kilka obszarów ochrony zwierząt: zakaz hodowli zwierząt na futra, ograniczenie uboju bez ogłuszania, zakaz wykorzystywania zwierząt w cyrkach oraz zmiany dotyczące schronisk, zwierząt domowych i interwencji organizacji społecznych. Przeszedł przez Sejm w ciągu dwóch dób. Po rozpatrzeniu przez Senat wrócił do Sejmu, gdzie proces legislacyjny został zatrzymany. Ustawy ostatecznie nie przyjęto.

Publikacja powstała na podstawie analizy publicznie dostępnych dokumentów legislacyjnych, w tym stenogramów z posiedzeń Sejmu, Senatu i komisji parlamentarnych. Uwzględnia także blisko 200 pisemnych opinii i stanowisk zgłoszonych podczas procesu legislacyjnego.

Materiał badawczy objął również 25 wywiadów indywidualnych z przedstawicielami i przedstawicielkami organizacji pozarządowych, świata nauki, polityki oraz mediów, trzy panele eksperckie i konsultacje dotyczące diagnozy problemu oraz proponowanych rozwiązań. Książka została poddana pięciu niezależnym recenzjom wydawniczym.

Tak szeroka dokumentacja pozwoliła odtworzyć przebieg prac nad ustawą i rozpoznać mechanizmy, które mogą zdecydować o powodzeniu lub porażce kolejnych reform dotyczących ochrony zwierząt, klimatu, zdrowia publicznego i transformacji systemu żywności.

Niepowodzenie projektu nie wynikało z jednego błędu. Złożyły się na nie problemy prawne i proceduralne, brak trwałej większości politycznej, ograniczenia działań organizacji społecznych, błędy komunikacyjne, niedoszacowanie siły branż i lobbingu oraz brak scenariuszy alternatywnych.

Projekt wniesiono jako inicjatywę poselską. Pozwoliło to ominąć bardziej wymagającą ścieżkę rządową, obejmującą szczegółową ocenę skutków regulacji, uzgodnienia międzyresortowe, konsultacje publiczne i kontrolę legislacyjną. Szybkie tempo prac osłabiło społeczną i prawną legitymizację reformy.

Nie zbudowano też trwałego zaplecza politycznego i społecznego. Szeroki pakiet zmian naruszał interesy wielu środowisk jednocześnie, ułatwiając powstanie dużej koalicji przeciwników. Branże dysponujące zapleczem finansowym, organizacyjnym i medialnym skutecznie przeniosły debatę z ochrony zwierząt na ekonomiczne bezpieczeństwo wsi i rolnictwa.

Kolejne reformy dotyczące ochrony zwierząt projektowano już ostrożniej. Zakaz hodowli zwierząt na futra przyjęto jako odrębną ustawę, z kilkuletnim okresem przejściowym i mechanizmem rekompensat. System częściowo nauczył się więc, jak zwiększać polityczną wykonalność zmian. Ceną takiego podejścia może być jednak ograniczenie ich pierwotnych ambicji.

Najważniejszym rezultatem publikacji jest Model Projektowania Reformy – zestaw standardów, zasad i działań, które mają zwiększać szanse powodzenia zmian legislacyjnych.

Model obejmuje m.in.:

• pogłębioną diagnozę problemu i analizę obowiązującego prawa;
• przygotowanie rzetelnej oceny skutków regulacji;
• mapowanie interesariuszy, grup przeciwnych zmianie oraz ich zasobów;
• budowanie trwałej infrastruktury poparcia;
• prowadzenie rzeczywistych konsultacji;
• dostosowanie komunikacji do różnych grup społecznych;
• przygotowanie odpowiedzi na dezinformację;
• wyznaczenie granic negocjacji;
• opracowanie planu B i alternatywnych scenariuszy;
• ocenę funkcjonowania ustawy po jej wejściu w życie.

Rekomendacje oceniono podczas konsultacji z udziałem 31 osób. Aż 22 osoby uznały je za realistyczne i możliwe do wdrożenia, przyznając im ocenę 4 lub 5 w pięciostopniowej skali. Najczęściej wskazywano na potrzebę dzielenia rozległych reform na projekty sektorowe oraz traktowania reformy jako procesu rozpoczynającego się jeszcze przed napisaniem projektu ustawy.

„Dlatego ta książka nie jest wyłącznie opowieścią o przegranej reformie. Jest także opowieścią o reformach, które wciąż pozostają do przeprowadzenia” – pisze dr. Sylwia Spurek.

Premiera książki odbywa się 6 września podczas XVIII Ogólnopolskiego Kongresu Kobiet w Centrum Kongresowym ICE Kraków przy ul. Marii Konopnickiej 17. Hasło tegorocznej edycji brzmi: „Demokracja. Równość. Solidarność!”.

Premierze towarzyszy panel „Legislacja pod presją. Przedwyborcze lekcje z Piątki Kaczyńskiego” z udziałem posłanki Małgorzaty Tracz, Magdaleny Gałkiewicz, dr. Sylwii Spurek, Moniki Koniecznej i Bogny Wiltowskiej. Panel moderować będzie Monika Kohut. Rozmowa poświęcona politycznym i legislacyjnym wnioskom z historii reformy odbędzie się w godz. 11.15–11.45 w Centrum Zwierząt (sala S4/B).

Udział w Kongresie jest bezpłatny, ale wymaga wcześniejszej rejestracji. Egzemplarze książki można odebrać na stoisku Green REV Institute.

Publikacja została wydana w ramach zadania „Biała Księga Prac nad Piątką dla Zwierząt”, sfinansowanego ze środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Rządowego Programu Rozwoju Organizacji Obywatelskich na lata 2018–2030.

Publikacja odzwierciedla jedynie opinię jej autora_ki. NIW-CRSO nie jest odpowiedzialny za sposób wykorzystania zawartych w niej informacji.

Zdj. Stan Barański