PE osłabia regulacje dotyczące deforestacji

Parlament Europejski przyjął w dniu 26 listopada 2025 roku decyzję o ponownym odroczeniu oraz złagodzeniu obowiązków wynikających z EU Deforestation Regulation (EUDR) — prawa, które miało zakazywać wprowadzenia do Unii Europejskiej produktów pochodzących z obszarów wylesionych.

ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) 2023/1115 z dnia 31 maja 2023 r. w sprawie udostępniania na rynku unijnym i wywozu z Unii niektórych towarów i produktów związanych z wylesianiem i degradacją lasów oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 995/2010 (EUDR) było jednym z kluczowych narzędzi legislacyjnych dla ograniczenia deforestacji i monitoringu importowanych produktów pod względem wpływu na ochronę środowiska i bioróżnorodności. W samym tekście rozporządzenia wskazywano, że: „wylesianie i degradacja lasów postępują w alarmującym tempie. Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) szacuje, że w latach 1990–2020 na całym świecie utracono 420 mln hektarów lasów, co odpowiada około 10 % pozostałych lasów na świecie, stanowiąc obszar większy niż powierzchnia całej Unii Europejskiej. Wylesianie i degradacja lasów są z kolei ważnymi czynnikami powodującymi globalne ocieplenie i utratę różnorodności biologicznej – dwa najważniejsze wyzwania środowiskowe naszych czasów. Każdego roku na świecie wciąż ubywa jednak 10 mln hektarów lasów. Na lasy silnie oddziałuje również zmiana klimatu, dlatego należy podjąć szereg wyzwań, aby w nadchodzących dziesięcioleciach zapewnić zdolność dostosowawczą lasów i ich odporność.„

Od początku procedowania brukselscy decydenci chcieli osłabiać i modyfikować zapisy. Nowe terminy przewidują, że duże przedsiębiorstwa będą musiały spełnić wymogi regulacji dopiero do 30 grudnia 2026, a mikro i małe firmy — do 30 czerwca 2027. Ponadto obowiązki tzw. „due diligence” zostały znacząco uproszczone — odpowiedzialność za deklarację o pochodzeniu towarów spoczywa tylko na operatorach, którzy jako pierwsi wprowadzają produkt na rynek UE, co stanowi zaprzeczenie transparentności i prawa do informacji oraz znacząco obniża siłę oddziaływania legislacji. O opóźnianiu i próbach osłabiania regulacji pisałyśmy w tekście „Zwrot Brukseli ws. EUDR”. W konsultacjach dot. rozporządzenia Green REV Institute w maju 2025 r. wskazywał na zagrożenia dot. dalszego osłabiania legislacji.

Dlaczego to rozporządzenie jest ważne?

EUDR miała być kamieniem milowym w globalnej walce z degradacją lasów, utratą bioróżnorodności i kryzysem klimatycznym. Prawo zakładało, że wszystkie towary wrażliwe na deforestację — takie jak kawa, kakao, soja, palma oleista, drewno, kauczuk czy produkty odzwierzęce — będą musiały pochodzić z terenów, gdzie nie dochodziło do wycinki lasów po 2020 roku. 

Szacuje się, że zapotrzebowanie UE na import tych surowców odpowiada aż za około 10% światowego wylesiania spowodowanego konsumpcją. Wprowadzenie regulacji miało realnie ograniczyć ten negatywny wpływ i promować zrównoważoną produkcję oraz odpowiedzialną konsumpcję.

Dla konsumentów — to oznaczało możliwość wybierania produktów z większą pewnością, że ich zakup nie przyczynia się do niszczenia lasów tropikalnych, degradacji klimatu czy wypierania tradycyjnych społeczności rolniczych. W debatach parlamentarnych wskazywano na argumenty związane z prawami człowieka – deforestacja to zagrożenie i łamanie praw ludności rdzennych.

Co zmieniło się po decyzji Parlamentu

✅ Opóźnienie terminu

  • Duże firmy muszą dostosować się dopiero do 30 grudnia 2026, mikro i małe — do 30 czerwca 2027.
  • To już kolejna odsłona opóźnień — wcześniej regulacja miała wejść w życie już pod koniec 2024 roku. 

✅ Uproszczenie zasad „due diligence”

  • Tylko pierwszy wprowadzający produkt na rynek UE będzie odpowiadać za składanie deklaracji. 
  • Mikro i mali operatorzy będą mieć możliwość złożenia uproszczonej, jednorazowej deklaracji.

✅ Przegląd prawa i możliwe dalsze zmiany

  • Przewidziano, by do 30 kwietnia 2026 przeprowadzić przegląd regulacji, ocenić jej skutki i ewentualne obciążenia administracyjne — co oznacza, że możliwe są dalsze „uproszczenia” lub złagodzenia. 

Kto poparł, a kto był przeciwny — polityczne i biznesowe motywacje

Za opóźnieniem i złagodzeniem przepisów zagłosowały główne partie centroprawicowe, przede wszystkim European People’s Party (EPP), a także konserwatyści, ugrupowania eurosceptyczne i skrajna prawica.  

Ich argumentacja: regulacja stanowi zbyt dużą biurokratyczną barierę, a rynek — szczególnie mali przedsiębiorcy — potrzebuje więcej czasu i uproszczonych procedur, by przygotować się do nowych wymagań. 

Przeciwko opowiedziały się partie lewicowe, ekologiczne i liberalne — m.in. grupy Socialists and Democrats Group (S&D), The Greens/EFA oraz frakcje pro-środowiskowe. Podkreślają, że każde opóźnienie i obniżenie standardów to krok w tył w ochronie klimatu, lasów i bioróżnorodności. 

Niektóre organizacje ekologiczne nazwały decyzję „poważnym zawodem dla lasów” i ostrzegły przed ryzykiem, że deska ratunkowa dla planety może zostać wyrzucona. 

Co to oznacza w praktyce — dla środowiska, konsumentów i rynków

  • Ryzyko dalszej deforestacji: dzięki opóźnieniom i uproszczeniom firmy mogą mieć więcej czasu, by dostosować swoje łańcuchy dostaw — ale część może zignorować wymogi lub deklarować produkty bez rzetelnej weryfikacji źródła.
  • Zahamowanie efektów ochronnych: plany ograniczenia wpływu konsumpcji UE na lasy tropikalne mogą się odwlec o lata — co w warunkach kryzysu klimatycznego i przyspieszonej utraty bioróżnorodności może być krytyczne.
  • Sygnał dla innych krajów i rynków: decyzja UE, która miała być liderem we wprowadzaniu standardów „deforestation-free”, może zostać odebrana jako ustępstwo wobec lobby przemysłowego — co zniechęci inne kraje/regulacje do podążania podobną ścieżką.
  • Potrzeba zaangażowania obywateli i organizacji: transparentność łańcuchów dostaw, presja na firmy, aktywność konsumencka i kontrola — to teraz ważniejsze niż kiedykolwiek.

Co dalej — na co zwracać uwagę

  • Do końca 2025 roku Rada UE (przedstawiciele państw członkowskich) oraz Parlament muszą zaakceptować ostateczny tekst regulacji. Jeśli tak się stanie — opóźnienie i uproszczenia wejdą w życie.
  • Przegląd regulacji zaplanowano na do 30 kwietnia 2026 — będzie to moment, kiedy NGO-y i społeczeństwo obywatelskie powinny mocno obserwować proces i naciskać na utrzymanie ambitnych standardów. 
  • Konsumenci i organizacje pozarządowe: ważne, by domagać się pełnej transparentności łańcuchów produkcji i importu, promować produkty z wiarygodnym pochodzeniem i informować o ryzykach związanych z deforestacją.

Wnioski

Decyzja Parlamentu UE o odroczeniu i złagodzeniu zasad EUDR to — mimo przedstawianych argumentów o ochronie małych firm — poważny krok wstecz w ochronie lasów, klimatu i bioróżnorodności.

Unia Europejska miała kolejną zmarnowaną już szansę pokazać, że konsumpcja i odpowiedzialność środowiskowa mogą iść w parze. Zamiast tego — przeważyły racje gospodarcze i lobbystyczne.

Źródła: European Parliament — „EU deforestation law… simplification measures” (20.11.2025) 

Euronews — „European Parliament agrees to dilute and postpone EU deforestation rules” (26.11.2025)

The Brussels Times — „EU deforestation law further delayed by EPP and far-right majority” (26.11.2025)

Politico.EU

Photo: Unsplash, Annie Spratt

Udostępnij:

Czytaj także