„Ryzykowna ścieżka” – umowa UE-Mercosur

28 listopada 2025 r. POLITICO Europe opublikowało analizę zatytułowaną „The EU’s narrow, perilous path to the Mercosur trade deal”, w której podkreśla, że nadchodząca umowa UE-Mercosur znajduje się dziś na bardzo kruchym etapie — mimo że porozumienie zostało już zaakceptowane przez Komisję Europejską, jego przyszłość wciąż jest niepewna.

Dla sektora rolno-spożywczego i bezpieczeństwa żywności w Europie ta umowa to temat newralgiczny — jej potencjalne skutki mogą mieć dalekosiężne konsekwencje dla konsumentów, rolników, środowiska i zdrowia publicznego. O umowie UE-Mercosur pisaliśmy m.in. w tekście Mercosur bliżej Europy.

Co przewiduje umowa: założenia

  • Umowa, kiedy (i jeśli) wejdzie w życie, ustanowi jedną z największych stref wolnego handlu na świecie — zasięgiem obejmując populację obu bloków (UE + Mercosur). 
  • W ramach porozumienia zniesione zostaną lub znacznie obniżone zostaną cła na większość towarów: z jednej strony UE zyska łatwiejszy dostęp do rynku krajów Mercosur, z drugiej — kraje Mercosur będą mogły eksportować do Unii produkty rolne z preferencyjnymi stawkami. 
  • W deklaracji UE dotyczącej umowy podkreślono, że wszystkie produkty importowane do UE muszą nadal spełniać unijne normy bezpieczeństwa żywności, zdrowia roślin i zwierząt.
  • Jednocześnie umowa ma zapewnić ochronę dla unijnych rolników i producentów: przewidziano mechanizmy ochronne dla produktów wrażliwych, które miałyby ograniczyć negatywny wpływ importu na lokalny rynek. 

Z tej perspektywy — zwłaszcza dla sektorów spoza rolnictwa — umowa jawi się jako szansa na rozszerzenie rynków zbytu, zwiększenie inwestycji i obniżenie barier handlowych.

Zagrożenia dla bezpieczeństwa żywności, środowiska i rolnictwa w UE

Mimo zapewnień o ochronie standardów, krytycy umowy podnoszą szereg poważnych obaw — istotnych właśnie z punktu widzenia bezpieczeństwa żywności, zrównoważonego rolnictwa i ochrony środowiska:

⋅ Ryzyko obniżenia standardów produkcji i dobrostanu zwierząt

Według organizacji monitorujących, import mięsa i innych produktów rolno-spożywczych z państw Mercosur wiązać się może z dostawami towarów wytwarzanych metodami odbiegającymi od unijnych norm — np. przy użyciu intensywnej produkcji zwierzęcej, masowych upraw, z zastosowaniem pestycydów lub antybiotyków zabronionych w UE. 

Takie praktyki mogą oznaczać obniżoną jakość produktów, większe ryzyko dla zdrowia konsumentów, a także obniżenie standardów dobrostanu zwierząt — co stoi w sprzeczności z wartościami i regulacjami UE w zakresie zdrowia i dobrostanu. 

⋅ Zagrożenia dla środowiska i bioróżnorodności

Umowa przewiduje liberalizację eksportu z Mercosur takich towarów jak mięso, soja, produkty pochodzenia rolnego — co, zdaniem wielu organizacji ekologicznych, może napędzać wzmożoną ekspansję przemysłowego rolnictwa w regionach o wyjątkowej wartości przyrodniczej, a co za tym idzie — przyczyniać się do deforestacji, utraty bioróżnorodności i degradacji ekosystemów. 

Co więcej, mechanizmy ochronne przed wylesianiem i degradacją ekologicznych obszarów — choć deklarowane — budzą poważne wątpliwości: krytycy wskazują, że obecne regulacje nie są wystarczające, by zapobiec szkodom w długiej perspektywie.

⋅ Presja na rolnictwo UE — konkurencja i dumping cenowy

Dzięki preferencyjnym warunkom eksportu, towary z Mercosur mogą być sprzedawane w UE po niższych cenach — co może oznaczać poważną konkurencję dla europejskich rolników. Dla wielu producentów unijnych może to przekładać się na spadek dochodów, presję na najsłabszych graczy i zmuszanie do obniżania standardów lub kosztów produkcji, aby konkurować ceną. 

Krytycy wskazują, że to może prowadzić do „dumpingu” rolnego — czyli praktyk sprzyjających ogromnym producentom, kosztem drobnych rolników, lokalnych gospodarstw i zrównoważonej produkcji. 

Co zrobiono ostatnio: procedura ratyfikacji i reakcje

W ostatnich tygodniach sytuacja wokół umowy stała się napięta. Parlament Europejski — pomimo wcześniejszych prób — zablokował (na podstawie przesłanek proceduralnych) projekt rezolucji, mający na celu wstrzymanie ratyfikacji umowy. 

Z jednej strony przyjęto rozporządzenie z tzw. „klauzulą ochronną” dla produktów rolnych, co ma formalnie zapewnić mechanizmy obrony dla europejskiego sektora rolnego przed negatywnymi efektami importów. 
Jednak krytycy uważają, że to działanie czysto kosmetyczne — bez gwarancji, że ochrona będzie skuteczna w obliczu napływu tańszej żywności z Mercosur. 

Dlaczego temat jest kluczowy dla bezpieczeństwa żywności w Europie

Dla osób konsumenckich w Polsce — umowa UE-Mercosur to nie tylko temat ekonomiczny czy polityczny. To także — a może przede wszystkim — temat bezpieczeństwa konsumentów, jakości produktów, dobrostanu zwierząt i ochrony środowiska.

Jeśli importowane towary będą pochodzić z produkcji intensywnej, z użyciem pestycydów lub antybiotyków zabronionych w UE, istnieje realne ryzyko obniżenia standardów sanitarno-zdrowotnych. Jeżeli liberalizacja handlu sprowokuje boom na „tanie” mięso czy produkty rolne kosztem niewielkich gospodarstw — możemy mieć do czynienia z degradacją lokalnego rolnictwa i zmniejszeniem różnorodności produkcji. A jeśli do popytu dojdą zjawiska deforestacji i degradacji ekologicznej w krajach Mercosur — może to mieć konsekwencje globalne, także dla klimatu i bioróżnorodności.

Dlatego umowa, mimo potencjalnych korzyści gospodarczych, wiąże się z poważnymi dylematami z punktu widzenia zdrowia, bezpieczeństwa żywności i zrównoważonego rozwoju — warto ją poddawać szczegółowej, niezależnej analizie.

Wnioski i postulaty

Umowa UE-Mercosur — choć przedstawiana przez jej zwolenników jako szansa na rozwój handlu i inwestycji — budzi uzasadnione obawy dotyczące jej wpływu na jakość żywności, bezpieczeństwo konsumentów, środowisko, dobrostan zwierząt oraz sytuację unijnych rolników.

Postulaty strony społecznej:

  • szczegółowe oceny ryzyka sanitarnych i ekologicznych przed ratyfikacją umowy;
  • pełną przejrzystość pochodzenia towarów z Mercosur;
  • gwarancje, że importowane produkty spełniają surowe normy UE, a ich produkcja nie zagraża środowisku ani społecznościom lokalnym;
  • wsparcie dla drobnych i średnich rolników w UE, by nie zostali zdominowani przez tani import;
  • alternatywne modele współpracy handlowej z krajami Mercosur opierające się na zrównoważonej produkcji, ochronie środowiska i poszanowaniu praw pracowniczych i ludności rdzennej.

Tylko dzięki odpowiedzialnej, świadomej polityce handlowej możemy zapewnić, że rozwój wymiany gospodarczej nie będzie odbywał się kosztem zdrowia, środowiska i zrównoważonego rolnictwa.

Źródła

  • The EU’s narrow, perilous path to the Mercosur trade deal – POLITICO Europe 
  • EU-Mercosur partnership agreement — factsheet (ochrona standardów bezpieczeństwa żywności i zdrowia)
  • Opis negocjacji i zapisów umowy UE-Mercosur 
  • Krytyka: ryzyko dla środowiska, bioróżnorodności, prawa pracowniczych — raporty organizacji ekologicznych i społecznych 
  • Obawy dotyczące dobrostanu zwierząt i jakości importowanych produktów 
  • Decyzje ostatnich miesięcy: blokada rezolucji przeciwko umowie przez Parlament Europejski, wdrożenie klauzuli ochronnej dla produktów rolnych 

Photo: unsplash

Udostępnij:

Czytaj także