Czy cyfrowa transformacja zapewni bezpieczeństwo żywnościowe?

Cyfrowa transformacja oraz rozwój Internetu otwierają zupełnie nowe możliwości w budowaniu nowoczesnych, zrównoważonych systemów żywnościowych w inteligentnych miastach. W świecie, w którym dane stają się kluczowym zasobem strategicznym, technologie cyfrowe mogą wspierać efektywne zarządzanie produkcją i dystrybucją żywności oraz politykami publicznymi. Dzięki nim mieszkanki i mieszkańcy mogą świadomie planować zakupy, ograniczać marnotrawstwo oraz łatwo sprawdzać jakość, pochodzenie i terminy ważności produktów. Wciąż otwarte pozostaje jednak pytanie: na ile cyfrowa transformacja rzeczywiście jest w stanie zagwarantować bezpieczeństwo żywnościowe w miastach?

Temat ten znalazł się w centrum panelu „Bezpieczna żywność w inteligentnym mieście. Od danych do decyzji”, który odbył się 25 listopada 2025 roku w ramach Konferencji IGF Polska – Forum Zarządzania Internetem, organizowanej przez Ministerstwo Cyfryzacji oraz NASK Państwowy Instytut Badawczy. Dyskusja pokazała, że inteligentne systemy oparte na analizie danych i technologii AI mogą nie tylko monitorować jakość żywności, lecz także optymalizować cały łańcuch dostaw, redukując straty i zwiększając dostępność zdrowych produktów. Umożliwiają również szybkie podejmowanie decyzji, które sprzyjają efektywnemu wykorzystaniu zasobów i ochronie zdrowia publicznego. Jednocześnie w trakcie panelu podkreślono, że Polska dopiero rozpoczyna drogę do pełnego wykorzystania potencjału cyfryzacji w systemach żywnościowych.

Panel moderowała Morgan Janowicz, członkini zarządu Green REV Institute i wiceprezeska Federacji Bezpieczna Żywność, zachęcając ekspertki i ekspertów do analizy szans i wyzwań związanych z cyfrową transformacją w kontekście miejskiego bezpieczeństwa żywnościowego.

W gronie panelistek i panelistów znaleźli się: dr hab. inż. Tadeusz Pomianek, prof. WSIiZ – pomysłodawca i twórca, wieloletni rektor Wyższej Szkoły Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie, obecnie Prezydent Uczelni oraz dr hab. nauk technicznych (AGH), dr Robert Maślak, radny miasta Wrocławia, adiunkt na Wydziale Nauk Biologicznych Uniwersytetu Wrocławskiego oraz członek Rady Eksperckiej Green REV Institute, dr hab. Katarzyna Jasikowska, prof. Uniwersytetu Jagiellońskiego, ambasadorka European Climate Pact i koordynatorka Rady Klimatycznej UJ, dr Marzena Cypryańska-Nezlek, kierowniczka Centrum Działań dla Klimatu i Transformacji Społecznych SWPS oraz współprzewodnicząca Rady Naukowej Federacji Bezpieczna Żywność i Rafał Czech, współtwórca marki Bezmięsny oraz współzałożyciel Polskiego Związku Producentów Żywności Roślinnej.

Jednym z kluczowych tematów panelu była integracja rozproszonych danych – od informacji o pochodzeniu produktów i ich jakości, po dane dotyczące pogody, gleby, wody, stanu środowiska, zdrowia publicznego i przepływów żywności w mieście. Jak podkreślił dr Robert Maślak:

„Te dane już istnieją, ale są bardzo rozproszone między producentami, szkołami czy jednostkami zajmującymi się zamówieniami publicznymi. Trzeba je zebrać, by móc prowadzić odpowiedzialne polityki żywnościowe w sposób systemowy. Połączenie tych danych pozwoli znaleźć wąskie gardła, zidentyfikować problemy. Cyfryzacja daje narzędzia do modelowania scenariuszy kryzysowych, bardziej świadomego planowania i prowadzenia zrównoważonej polityki”.

Ekspertki i eksperci podkreślali także znaczenie współpracy między nauką a samorządami. Uczelnie nie tylko prowadzą badania i kształcą kadry, lecz także projektują rozwiązania cyfrowe wspierające zdrowie publiczne i miejskie strategie klimatyczne. Przykładem jest strategia Uniwersytetu Jagiellońskiego dotycząca adaptacji do zmian klimatu, uwzględniająca kwestie dostępu do zdrowej, lokalnej i sezonowej żywności.

W obliczu przyspieszających zmian klimatycznych szczególnego znaczenia nabiera pojęcie suwerenności żywnościowej. Cyfrowe systemy zarządzania przestrzenią, demografią i zasobami mogą wspierać lokalne polityki żywnościowe poprzez monitorowanie programów żywieniowych w szkołach, analizę kosztów środowiskowych produkcji i transportu żywności, redukcję marnotrawstwa, czy np. lepsze planowanie inwestycji w infrastrukturę żywnościową.

Wskazano również na rosnącą rolę sektora food-tech, który wykorzystując innowacyjne modele biznesowe i technologie, może aktywnie uczestniczyć w budowie zrównoważonych systemów żywnościowych, a jednocześnie edukować młode pokolenia.

Tematem debaty była ponadto społeczna i psychologiczna strona cyfryzacji. Psychologia społeczna i nauki behawioralne mogą odegrać kluczową rolę w angażowaniu mieszkańców w lokalne inicjatywy żywnościowe, wzmacnianiu transparentności algorytmów oraz budowaniu akceptacji dla cyfrowych rozwiązań. Jednak, jak zauważyła dr Marzena Cypryańska-Nezlek, to właśnie zaufanie do technologii – w tym do systemów sztucznej inteligencji – będzie decydować o skuteczności wdrażania nowoczesnych rozwiązań:

„Jesteśmy na etapie tworzenia godnych zaufania systemów sztucznej inteligencji. Zanim zaczniemy dyskusję o tym, jak wspierać to zaufanie, trzeba sobie zadać pytanie, czy te systemy, którymi teraz dysponujemy, są godne zaufania. Żeby takie były, powinny działać zgodnie z prawem, uwzględniać komponent etyczny – wartości i zasady – i być solidne technologicznie oraz społecznie”.

Cyfrowa transformacja ma potencjał, by w znaczący sposób zwiększyć bezpieczeństwo żywnościowe miast – poprzez integrację danych, optymalizację łańcuchów dostaw, rozwój lokalnych polityk żywnościowych, ograniczenie strat oraz wspieranie zdrowej, zrównoważonej konsumpcji. Jednak jej skuteczność zależy od szeregu czynników, w tym współpracy międzyinstytucjonalnej, odpowiednich strategii miejskich, zaangażowania społecznego, a przede wszystkim budowy systemów technologicznych, które będą godne zaufania.

Photo: Wiktor Skwarek

Transmisję z konferencji znajdziesz na YouTube.