Przemysłowe rolnictwo napędza kryzys nowotworowy w Iowa

W stanie Iowa odnotowuje się drugi najwyższy wskaźnik zachorowalności na raka w całych Stanach Zjednoczonych i jest to jeden z zaledwie dwóch stanów, w których wskaźnik ten gwałtownie rośnie. Ponad 170 000 mieszkanek i mieszkańców stanu Iowa ma za sobą doświadczenie choroby nowotworowej – przeszłej lub obecnej – a wiele innych osób straciło bliskich z powodu raka. Co sprawia, że Iowa jest wyjątkiem pod względem zachorowalności na nowotwory?

Odpowiedzi przynosi raport „Czynniki ryzyka środowiskowego a kryzys nowotworowy w stanie Iowa”, opracowany przez Iowa Environmental Council oraz The Harkin Institute (instytut badań nad polityką publiczną działający przy Drake University). Dokument wskazuje, że zachorowalność ma związek z narażeniem na środki chemiczne stosowane w rolnictwie, zanieczyszczeniem wody pitnej oraz zanieczyszczeniami przemysłowymi. Autorzy i autorki podkreślają, że źródłem ryzyka są m.in. fermy przemysłowe, intensywne rolnictwo, zakłady produkcyjne, instalacje przetwarzania odpadów oraz transport. Wszystkie te czynniki przyczyniają się do pogorszenia jakości powietrza, gleby i wody, a w konsekwencji zwiększają ekspozycję mieszkańców i mieszkanek na substancje potencjalnie rakotwórcze.

Raport potwierdza tym samym, że mieszkanie w sąsiedztwie tego typu źródeł emisji wiąże się nie tylko z uciążliwościami, takimi jak zapach czy hałas, lecz stanowi istotne i wielowymiarowe ryzyko zdrowotne.

Rolnictwo intensywne jako główny winowajca

Rolnictwo intensywne pozostaje głównym czynnikiem napędzającym kryzys zdrowotny w Iowa. Stan ten ma niemal 87 000 gospodarstw rolnych i zajmuje pierwsze miejsce w produkcji kukurydzy, tzw. wieprzowiny i jaj. Znajduje się także w pierwszej piątce stanów pod względem uprawy soi oraz hodowli bydła. Z 35,7 miliona akrów całkowitej powierzchni stanu około 31 milionów przeznaczonych jest na rolnictwo. Iowa od dawna zmaga się z problemem nadmiaru pestycydów, nawozów i obornika, które zanieczyszczają jej wody. Autorki i autorzy raportu opisują to zjawisko jako „efekt koktajlu”, czyli jednoczesne narażenie ludzi na wiele różnych substancji chemicznych.

Chociaż niektóre czynniki ryzyka nowotworów są dobrze znane i szeroko badane, takie jak palenie tytoniu, spożywanie alkoholu czy promieniowanie ultrafioletowe pochodzące ze słońca lub solariów, znacznie rzadziej porusza się temat czynników środowiskowych – tego, co znajduje się w wodzie, glebie i powietrzu. Raport zawiera pogłębiony przegląd literatury naukowej i akademickiej dotyczącej środowiskowych czynników ryzyka odpowiedzialnych za wysokie wskaźniki zachorowalności na nowotwory w stanie Iowa, w tym konkretnych typów nowotworów i grup wiekowych, których dotyczą. Obejmuje między innymi pestycydy (w szczególności trzy najczęściej stosowane w stanie substancje: glifosat, acetochlor i atrazynę), a także PFAS, czyli tzw. „wieczne chemikalia”, azotany, radon oraz inne zanieczyszczenia przemysłowe powiązane ze szkodliwością dla zdrowia.

Niewidzialne ryzyko – zanieczyszczenie środowiska a zdrowie

Recenzowane badania naukowe wykazują, że czynniki ryzyka środowiskowego, w tym pestycydy, PFAS, azotany i radon, są związane ze zwiększoną zachorowalnością na nowotwory oraz podwyższonym ryzykiem wystąpienia wielu ich rodzajów. Analiza pokazuje, że wszystkie te czynniki rakotwórcze występują w stanie Iowa w wysokich stężeniach, a ich działanie nakłada się i wzajemnie wzmacnia.

Wszystkie najczęstsze nowotwory w stanie Iowa, tj. rak piersi, prostaty, płuc, jelita grubego oraz czerniak skóry, mają związek z czynnikami środowiskowymi, takimi jak pestycydy, azotany, PFAS i radon. W stanie Iowa 13 z 16 lokalizacji nowotworów wskazanych w raporcie jako powiązane z tymi czynnikami przekroczyło wskaźnik zachorowalności w Stanach Zjednoczonych w ostatnim pięcioletnim okresie (2017–2021). Spośród nowotworów u dorosłych zidentyfikowanych jako związane z tymi czynnikami 11 z 15 występuje coraz częściej w całej populacji stanu. W przypadku osób poniżej 50. roku życia sześć z dziesięciu takich nowotworów również wykazuje trend wzrostowy.

Pestycydy: cicha ekspozycja

Intensywne rolnictwo w stanie Iowa sprawia, że wskaźniki stosowania pestycydów należą do najwyższych w całym kraju. Pestycydy, w tym herbicydy, fungicydy, insektycydy i rodentycydy, mogą utrzymywać się w środowisku przez dziesięciolecia i ulegać bioakumulacji w organizmach ludzi oraz zwierząt. Osoby mieszkające w Iowa są narażone na kontakt z tymi substancjami poprzez wodę pitną, pozostałości w żywności, znoszenie pestycydów z pól uprawnych, kurz domowy oraz narażenie zawodowe. Raport analizuje trzy najczęściej stosowane pestycydy w stanie: glifosat, acetochlor i atrazynę.

Badania naukowe łączą pestycydy z podwyższonym ryzykiem raka prostaty, płuc, piersi, jelita grubego, dróg żółciowych, trzustki, gardła, nerek, jajników i pęcherza moczowego, a także chłoniaka nieziarniczego i białaczki. Wiele pestycydów zakazanych w innych krajach pozostaje legalnych w Stanach Zjednoczonych. W latach 2015–2019 Iowa zajmowała czwarte miejsce pod względem zużycia pestycydów w przeliczeniu na masę wśród wszystkich stanów USA, ustępując jedynie Kalifornii, Florydzie i Illinois, przy czym aż 85% powierzchni stanu stanowią grunty rolne. Wyniki badań wskazują, że wpływ stosowania pestycydów na zachorowalność na nowotwory może być porównywalny do wpływu palenia tytoniu.

Wiodące stany środkowego zachodu produkujące kukurydzę charakteryzują się największym wzrostem ryzyka zachorowania na nowotwory związane z narażeniem na pestycydy. Zaobserwowano szczególnie silny związek między stosowaniem pestycydów a wyższą zachorowalnością na białaczkę, chłoniaka nieziarniczego, raka pęcherza moczowego, jelita grubego, płuc i trzustki. Od dziesięcioleci w wodach powierzchniowych stanu Iowa, warstwach wodonośnych, publicznych źródłach wody pitnej oraz prywatnych studniach wykrywa się pestycydy, przy czym atrazyna i metolachlor należą do najczęściej identyfikowanych substancji.

Azotany i woda pitna: ukryte zagrożenie

Stężenia azotanów w stanie Iowa należą do najwyższych w Stanach Zjednoczonych. Głównymi źródłami azotanów są nawozy rolnicze oraz obornik z wielkoskalowych hodowli zwierząt. Iowa jest stanem z największą liczbą ferm przemysłowych typu CAFO, czyli skoncentrowanych operacji żywienia zwierząt. Każdego roku na pola trafiają miliardy funtów syntetycznych nawozów, co prowadzi do poważnych problemów z zanieczyszczeniem wód.

Rzeki Des Moines i Raccoon należą do jednego procenta najbardziej zanieczyszczonych azotanami rzek w całym kraju, a około 80% tego zanieczyszczenia pochodzi z rolnictwa. Obciążenie azotanami w ciekach wodnych stanu Iowa rosło przez dekady i nadal się zwiększa. Publiczne systemy uzdatniania wody mają trudności z utrzymaniem poziomu azotanów poniżej normy EPA wynoszącej 10 mg/l, a wiele prywatnych studni przekracza dopuszczalne limity dla wody pitnej.

Długotrwałe przekształcenia krajobrazu, w tym likwidacja prerii i terenów podmokłych oraz rozwój rozległych systemów drenażowych, przyspieszyły przenikanie azotanów do cieków wodnych. W 2022 roku drenaż obejmował ponad 13 milionów akrów gruntów rolnych – znacznie więcej niż w jakimkolwiek innym stanie.

Zaledwie niewielki odsetek gminnych systemów wodociągowych dysponuje technologiami umożliwiającymi skuteczne usuwanie azotanów, co oznacza, że większość systemów może jedynie ograniczać zanieczyszczenie, a nie eliminować jego źródło. W efekcie powstaje w dużej mierze nieuregulowany strumień zanieczyszczeń, który trafia do wód będących źródłem wody pitnej.

Coraz więcej badań wskazuje, że nawet stężenia azotanów znacznie poniżej obowiązujących norm mogą zwiększać ryzyko nowotworów, w tym raka jelita grubego, jajników, pęcherza moczowego, tarczycy i prostaty. W jednym z badań odnotowano 200-procentowy wzrost ryzyka raka jelita grubego wśród osób spożywających wodę ze studni o stężeniu azotanów powyżej 2,5 mg/l, a przy ekspozycji trwającej ponad dekadę ryzyko to przekraczało 300%.

Radon, niewidzialny zabójca

W stanie Iowa odnotowuje się również jedne z najwyższych poziomów radonu w pomieszczeniach w całych Stanach Zjednoczonych. Radon jest drugą najczęstszą przyczyną raka płuc po paleniu tytoniu i stanowi szczególne zagrożenie, ponieważ jest niewidoczny i bezwonny. Mimo to wiele domów nie zostało nigdy przebadanych pod jego kątem.

Nie istnieje bezpieczny poziom radonu. Badania wskazują, że długotrwała ekspozycja znacząco zwiększa ryzyko zachorowania na raka płuc, a także może być powiązana z innymi nowotworami, w tym czerniakiem, szczególnie wśród kobiet. Radon może również występować w wodzie pitnej, co dodatkowo zwiększa zakres narażenia.

PFAS – „wieczne chemikalia” w każdym środowisku

PFAS, określane jako „wieczne chemikalia”, to syntetyczne związki, które rozkładają się niezwykle wolno i występują w wodzie, powietrzu, żywności oraz produktach codziennego użytku. Istnieje ponad 12 000 takich substancji, a wiele z nich wykryto w środowisku stanu Iowa. Badania łączą PFAS z nowotworami nerek, jąder, prostaty, jajników oraz chłoniakiem nieziarniczym.

Najczęstszą drogą narażenia jest spożycie wody, co oznacza ekspozycję powtarzającą się przez całe życie. Coraz większe obawy budzi również obecność PFAS w powietrzu. Substancje te mogą wiązać się z cząstkami pyłów PM2,5 i być wdychane. Szczególnie niepokojące jest ich zastosowanie w pestycydach, zwłaszcza w stanie o tak wysokim poziomie ich użycia.

W stanie Iowa PFAS wykryto w zdecydowanej większości wód powierzchniowych oraz w znacznej części wód gruntowych, co potwierdza skalę problemu i jego powszechność.

Polityka a zdrowie

Jak podkreśliła Sarah Green, dyrektorka wykonawcza Iowa Environmental Council, w rozmowie z Brian’em Bienkowskim dla The New Lede: „To dotyka każdego zakątka stanu. Nie ma granic… Demokratów, Republikanów, mieszkańców miast i wsi”.

Rosnąca liczba zachorowań na nowotwory zaczyna wpływać na debatę publiczną i politykę stanową. Jednocześnie rolnictwo odpowiada za znaczną część gospodarki Iowa (szacuje się, że wnosi 159,5 miliarda dolarów do gospodarki stanu, czyli około jedną trzecią całkowitej produkcji gospodarczej Iowa, według Iowa Farm Bureau), co utrudnia wprowadzanie zmian systemowych. Debata publiczna koncentruje się głównie na leczeniu i rozbudowie infrastruktury onkologicznej, znacznie rzadziej na eliminowaniu przyczyn problemu.

Raport przedstawia kilka propozycji mających zmniejszyć obciążenie nowotworami w stanie, w tym zaostrzenie norm zanieczyszczeń wody, wzmocnienie monitoringu oraz zwiększenie badań nad związkiem między rakiem a czynnikami środowiskowymi. Raport zawiera także konkretne rekomendacje polityczne, takie jak obniżenie maksymalnego dopuszczalnego poziomu azotanów w wodzie pitnej (obecnie 10 mg/l) oraz przyjęcie federalnych wytycznych sprzed ponad dekady (których Iowa nigdy nie wdrożyła) ograniczających obecność substancji rakotwórczych w wodzie i tkankach ryb. „Rolnictwo to biznes, w którym ludzie łatwo popadają w samozadowolenie i nie muszą się zmieniać, bo jest im wygodnie tak, jak jest” – powiedział. „Gdyby rolnicy musieli zmieniać praktyki, aby kwalifikować się do ubezpieczenia upraw lub dopłat, zobaczylibyśmy zmianę krajobrazu z dnia na dzień.” – podsumował w rozmowie z Brian’em Bienkowski Adam Shriver, współautor raportu i dyrektor ds. polityki zdrowia i żywienia w The Harkin Institute.

Artykuł Brian’a Bienkowski pn. “Iowa cancer rates surge – farm chemicals are a key risk, new report finds” można przeczytać tutaj.

Photo by James Baltz on Unsplash