Strączki – niedocenione białko przyszłości

Rośliny strączkowe mogą stanowić ważny element strategii poprawy bezpieczeństwa żywnościowego, jednak ich globalne spożycie pozostaje relatywnie niskie mimo udokumentowanych korzyści zdrowotnych i potencjału systemowego – pisze Venya Patel w Nutrition Insight. Zwiększenie udziału roślin strączkowych w diecie wymaga zmian w politykach żywnościowych, w tym poprawy dostępności produktów roślinnych, wsparcia ich produkcji oraz ograniczania barier utrudniających częstsze wybory konsumenckie.

W wielu krajach o wysokich i wyższych średnich dochodach spożycie produktów pochodzenia zwierzęcego nadal znacząco przekracza poziomy uznawane za zgodne z zaleceniami zdrowej diety, co może zwiększać ryzyko chorób dietozależnych oraz wiązać się z większym obciążeniem środowiskowym systemów produkcji żywności. Prognozy organizacji międzynarodowych wskazują ponadto, że globalne spożycie żywności pochodzenia zwierzęcego może wzrosnąć w nadchodzącej dekadzie.

Przemysłowy model rolnictwa w dużym stopniu opiera się na przeznaczaniu upraw na paszę dla zwierząt, co ogranicza efektywność wykorzystania energii zawartej w roślinach. Jedynie część kalorii roślinnych trafia do łańcucha żywnościowego ludzi, ponieważ proces biologicznej konwersji biomasy wiąże się ze stratami energetycznymi w ekosystemie produkcji żywności.

Spośród 100 krajów, które opracowały krajowe wytyczne żywieniowe przy wsparciu FAO, 87% zaleca regularne spożywanie roślin strączkowych. Mimo to większość dokumentów nie podkreśla wystarczająco ich wartości odżywczej i korzyści zdrowotnych. Jedynie 8% wspomina o ich roli w zapobieganiu otyłości i cukrzycy. Jednocześnie krajowe rekomendacje żywieniowe często nie precyzują potencjalnych zagrożeń związanych z nadmiernym spożyciem produktów odzwierzęcych.

FAO wskazuje, że większość wytycznych podkreśla jakościowe zalety żywności pochodzenia zwierzęcego jako elementu zbilansowanej diety, jednak nie określa ilościowych poziomów spożycia ani nie odnosi się do skutków zdrowotnych jego nadmiaru.

Rośliny strączkowe charakteryzują się korzystnym profilem żywieniowym – zawierają niewielkie ilości tłuszczu, nie dostarczają cholesterolu i są źródłem wolno trawionych węglowodanów, które mogą wspierać kontrolę masy ciała oraz utrzymanie stabilnego poziomu glukozy we krwi. Globalne spożycie tej grupy produktów pozostaje jednak niskie i wynosi średnio około 21 g na osobę dziennie.

Na ograniczoną popularność strączków wpływają m.in. malejąca różnica cenowa między żywnością roślinną a produktami odzwierzęcymi, uwarunkowania kulturowe oraz czasochłonność przygotowania potraw. W krajach o wysokich dochodach większą popularnością cieszą się produkty wstępnie przetworzone, które wymagają krótszej obróbki kulinarnej, co wskazuje na znaczenie wygody jako jednego z czynników wyborów konsumenckich.

Rozwój sektora żywnościowego wymaga inwestycji w badania i rozwój, w tym w odmiany roślin odpornych na choroby i zmiany klimatu oraz w innowacje produktowe zwiększające atrakcyjność roślin strączkowych. Eksperci podkreślają również potrzebę wzmacniania lokalnych systemów nasiennych, wspierania drobnych producentów oraz zwiększania dostępności produktów roślinnych w systemach dystrybucji publicznej.

Upowszechnienie wiedzy na temat szybkich metod gotowania i namaczania roślin strączkowych mogłoby ograniczyć jedną z barier ich konsumpcji. Jednocześnie ważną rolę odgrywają działania edukacyjne zwiększające świadomość żywieniową oraz rozszerzanie obecności strączków w programach żywienia zbiorowego.

Zmiana wzorców żywieniowych w kierunku większego udziału białka roślinnego może wspierać zarówno cele zdrowotne, jak i środowiskowe, sprzyjając transformacji systemów produkcji żywności w stronę bardziej odpornych i zrównoważonych modeli, w tym systemów integrujących produkcję rolną z procesami zachodzącymi w środowisku naturalnym.

Photo by Amna Shoukat on Unsplash