Nowe ramy współpracy w podejściu One Health

Cztery kluczowe organizacje międzynarodowe – FAO, UNEP, WHO oraz WOAH – odnowiły wspólne porozumienie o współpracy w ramach koncepcji One Health, wyznaczając ramy wspólnych działań do 28 listopada 2030 roku. Ten krok ma znaczenie wykraczające poza wymiar formalny – stanowi wyraźny sygnał, że w obliczu narastających zagrożeń epidemiologicznych, środowiskowych i żywnościowych świat potrzebuje skoordynowanego, długofalowego podejścia, które przełamuje tradycyjne podziały między zdrowiem publicznym, rolnictwem i ochroną środowiska. Skuteczne budowanie globalnego bezpieczeństwa zdrowotnego wymaga myślenia systemowego – uwzględniającego ścisłe, wzajemne zależności między kondycją ludzi, zwierząt i ekosystemów oraz postrzegającego człowieka jako integralny element złożonej sieci biologicznych i środowiskowych powiązań, a nie podmiot funkcjonujący w oderwaniu od nich.

WHO, czyli Światowa Organizacja Zdrowia, odpowiada za globalne zdrowie publiczne – wyznacza standardy medyczne, koordynuje reakcje na epidemie i wspiera państwa w budowie sprawnych systemów ochrony zdrowia. FAO, Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa, koncentruje się na bezpieczeństwie żywnościowym, zrównoważonym rolnictwie oraz zdrowiu roślin i zwierząt tzw. gospodarskich. WOAH, Światowa Organizacja Zdrowia Zwierząt, ustala międzynarodowe standardy weterynaryjne i monitoruje choroby zwierząt, w tym choroby odzwierzęce. Z kolei UNEP, Program Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska, analizuje i koordynuje działania w zakresie zmian klimatu, degradacji ekosystemów i utraty bioróżnorodności. Współpraca tych czterech instytucji obejmuje więc pełne spektrum czynników wpływających na bezpieczeństwo zdrowotne.

Odnowione Memorandum of Understanding, czyli formalna umowa o współpracy, określa zasady, cele i podział odpowiedzialności – utrzymuje ramy prawne i operacyjne tej kooperacji. Dokument nie tworzy nowej instytucji, lecz wzmacnia istniejącą strukturę współdziałania, umożliwiając lepszą koordynację programów, wspólne planowanie oraz bardziej spójne wsparcie dla państw członkowskich. Strony potwierdzają wspólne zobowiązanie do rozwijania działań w obszarze wzmacniania systemów ochrony zdrowia, zapobiegania i reagowania na epidemie oraz pandemie, zwalczania chorób endemicznych i zaniedbanych, przeciwdziałania oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe, zapewniania bezpieczeństwa żywności oraz systematycznej integracji aspektów środowiskowych w politykach zdrowotnych.

Centralnym punktem porozumienia jest podejście One Health, czyli „Jedno Zdrowie”, koncepcja strategiczna zakładająca, że zdrowie ludzi, zwierząt, roślin i całych ekosystemów jest ze sobą nierozerwalnie powiązane. W praktyce oznacza to, że skuteczna profilaktyka i reagowanie na zagrożenia – takie jak choroby odzwierzęce, antybiotykooporność czy skutki zmian klimatu – wymagają współpracy lekarzy, lekarzy weterynarii, specjalistów ds. rolnictwa, ekologów i decydentów publicznych. Pandemia COVID-19 unaoczniła, jak szybko lokalne zjawiska biologiczne mogą przekształcić się w globalny kryzys, jeśli system nadzoru i współpracy międzysektorowej jest niewystarczający.

Dokument podkreśla również zasady, którymi będą kierować się sygnatariusze: współpraca, współodpowiedzialność, inkluzywność, równość oraz równość płci. Istotne znaczenie ma promowanie polityk opartych na dowodach naukowych oraz dostarczanie skoordynowanego wsparcia krajom wdrażającym podejście One Health w swoich strategiach krajowych. Integracja komponentu środowiskowego, w tym wpływu zmian klimatu i degradacji ekosystemów na zdrowie, stanowi jedno z wyraźniejszych wzmocnień porozumienia.

Odnowienie współpracy do 2030 roku wpisuje się w szersze ramy Agendy 2030 i Celów Zrównoważonego Rozwoju. W warunkach rosnącej presji na zasoby naturalne, intensyfikacji produkcji żywności i zwiększonej mobilności ludności zdrowie przestaje być wyłącznie kwestią medyczną. Staje się kategorią systemową, zależną od stabilności środowiska i odpowiedzialnego zarządzania relacją człowieka z naturą. Wspólna deklaracja FAO, UNEP, WHO i WOAH to potwierdzenie, że globalne bezpieczeństwo zdrowotne wymaga zintegrowanego podejścia, w którym człowiek jest postrzegany jako część szerszego ekosystemu, a nie podmiot funkcjonujący poza nim.

Przeczytaj pełny tekst porozumienia.

Photo by Online Marketing on Unsplash