Jak walczyć z pustynią żywnościową?

Alchemic Kitchen działa na rzecz poprawy dostępu do świeżej i zdrowej żywności na północy Anglii. Mobilne sklepy, edukacja i wsparcie lokalnych społeczności pomagają przeciwdziałać problemowi tzw. pustyń żywnościowych – miejsc, gdzie, jak mówi Lucy Antal, łatwiej jest kupić e-papierosa niż jabłko. W rozmowie z Morgan Janowicz Lucy opowiada również o wsparciu, jakie projekt niesie migrantom i uchodźcom, którzy często mają utrudniony dostęp do podstawowych środków, w tym zdrowej żywności oraz planach na przyszłość.

Morgan Janowicz: Co było inspiracją dla Alchemic Kitchen i co oznacza „sprawiedliwość żywnościowa dla ludzi i planety” w kontekście waszej pracy na północy Anglii?

Lucy Antal: Alchemic Kitchen powstała jako sposób na ponowne wykorzystanie nadal jadalnej żywności do tworzenia nowych produktów. Eksperymentowaliśmy z resztkami zbóż z branży browarniczej, tworząc granole i mąki; fusami po kawie, które przetwarzaliśmy na kompost do uprawy grzybów oraz przejrzałymi owocami i warzywami, z których robiliśmy sosy, przetwory, chutneye i dżemy. Organizowaliśmy warsztaty, na których pokazywaliśmy rodzinom, jak wykorzystać resztki do przygotowania nowych posiłków, gotując przy użyciu urządzeń niskiego zużycia energii, takich jak wolnowary, i skupialiśmy się na redukcji marnowania jedzenia. Podczas pandemii Covid-19 dostosowaliśmy się, by odpowiedzieć na wyraźną potrzebę w naszej lokalnej społeczności w zakresie dostarczania posiłków. Przygotowywaliśmy świeże, sycące zupy wegetariańskie z dodatkiem roślin strączkowych dla białka i błonnika, które co tydzień, przez 14 tygodni, wysyłaliśmy wraz ze świeżym chlebem z Homebaked Anfield do 18 organizacji. W sumie dostarczyliśmy wtedy 3000 posiłków. Zaczęliśmy też współpracę z firmą dostarczającą owoce, warzywa i chleb do 80 gospodarstw domowych co tydzień przez 16 miesięcy, gdy zdaliśmy sobie sprawę z trudności, jakie mają ludzie w dostępie do świeżej żywności. To nie było tylko przez Covid – dowiedzieliśmy się, że obszar, na którym działamy, jest w 77% obszarem pustyni żywnościowej, co oznacza, że łatwiej jest kupić e-papierosa lub niezdrowe jedzenie niż jabłko w zasięgu spaceru od domu. Sprawiedliwość żywnościowa to dla nas przede wszystkim zapewnienie łatwego dostępu do świeżych, zdrowych wyborów żywieniowych. Bez wyboru i możliwości, zmiany nie są możliwe.

Morgan Janowicz: Alchemic Kitchen łączy działanie, edukację i lokalne inicjatywy. Czy możesz podać przykłady, jak te trzy elementy wspólnie funkcjonują w waszych projektach społecznych?

Lucy Antal: Kierujemy się trzema głównymi wartościami: działaniem lub aktywnością, które odpowiada na natychmiastową potrzebę, np. nasz mobilny warzywniak Queen of Greens (www.queenofgreens.co.uk), następnie edukacją, która może mieć formę praktyczną lub intelektualną, np. nauka gotowania czy dyskusje o żywieniu, zrównoważonym rozwoju i sezonowości jedzenia oraz wreszcie rzecznictwem – dając społecznościom narzędzia i pewność siebie do samodzielnego wyrażania, jak dla nich wygląda sprawiedliwość żywnościowa. Uznajemy wkład społeczności w badania, prosimy o współtworzenie kampanii i przede wszystkim słuchamy, niekoniecznie prowadzimy – to jest kluczowe w naszej pracy.

Morgan Janowicz: Dlaczego utrzymanie bezpośredniego kontaktu z mieszkańcami – tego „ucha społeczności” – jest tak istotne dla skutecznej pracy nad sprawiedliwością żywnościową?

Lucy Antal: Nie można twierdzić, że reprezentuje się ludzi, jeśli się ich nie angażuje. Zbyt łatwo jest zakładać coś na podstawie własnych wartości i doświadczeń życiowych; aby naprawdę wiedzieć, czego społeczność potrzebuje, trzeba ich zapytać. Każde miejsce ma inne problemy i priorytety. Tak, mogą występować podobne wyzwania, np. niskie dochody, zanieczyszczone środowisko, brak dostępu do edukacji czy żywności, ale rozwiązania będą się różnić. Jedno rozwiązanie nie pasuje do wszystkich.

Morgan Janowicz: Jakie są największe wyzwania społeczności na północy Anglii dotyczące sprawiedliwości żywnościowej i jak Alchemic Kitchen je rozwiązuje?

Lucy Antal: Największym problemem jest dostęp do świeżej żywności, niezależnie od dochodu czy lokalizacji. Problemy z transportem, mobilnością i ograniczonym czasem utrudniają ludziom dotarcie tam, gdzie jest jedzenie. My odwracamy ten problem, zabierając jedzenie do ludzi. Dzięki mobilnej usłudze Queen of Greens dostarczamy warzywa i owoce na miejsce. Docieramy do około 600 gospodarstw domowych tygodniowo i chcemy docierać do jeszcze większej liczby.

Morgan Janowicz: Czy możesz podzielić się historią lub przykładem, jak Alchemic Kitchen realnie wpłynęło na czyjeś życie lub lokalną społeczność?

Lucy Antal: Region Liverpool City to miejsce, gdzie w UK przyjmowani są migranci i uchodźcy. Oznacza to, że w danym momencie setki osób żyje tutaj bez prawa do korzystania ze środków publicznych, co w praktyce oznacza minimalne lub zerowe wsparcie finansowe na zakup jedzenia. Stało się to poważnym problemem dla naszego zespołu ds. zdrowia publicznego, więc przez ostatni rok współpracowaliśmy z nimi przy programie Healthy Boost, w ramach którego kobiety i małe dzieci ze społeczności uchodźców otrzymują bony na zakupy w naszym mobilnym sklepie z owocami i warzywami. Prowadzimy to jako przedsiębiorstwo społeczne, bez zysku, dzięki czemu ceny są niskie. Odwiedzamy dwa ośrodki dla uchodźców tygodniowo i wspieramy w ten sposób 50 rodzin.

Morgan Janowicz: Jakie są wasze główne cele na nadchodzący rok i jakiego rodzaju współprace lub wsparcie pomogłyby wam osiągnąć większy wpływ?

Lucy Antal: Chcemy robić więcej! Interesuje nas polska koncepcja barów mlecznych oraz duńskie „sklepy na kółkach” – stare autobusy przerobione na mobilne sklepy oferujące owoce, warzywa, nabiał i wypieki. W 2026 roku ruszy nasz drugi autobus, który odwiedzi osiedla z mieszkalnictwem społecznym – wiele z tych przestrzeni powstało bez uwzględnienia potrzebnych udogodnień. Zabierając nasz autobus na te tereny, mamy nadzieję poprawić wyniki zdrowotne, które będzie monitorował Uniwersytet w Liverpoolu. Jesteśmy otwarci na współpracę i wspólne projekty z organizacjami podzielającymi nasze wartości. Zapraszamy do rozmowy!

Lucy Antal pracuje w Foodrise, gdzie prowadzi projekty dotyczące lokalnych gospodarek żywnościowych i sprawiedliwości żywnościowej w północno-zachodniej Anglii. Jest wiceprzewodniczącą Liverpool Food Growers Network oraz przewodniczącą projektu Alexandra Rose Voucher, który wspiera młode rodziny w dostępie do świeżej żywności. W 2021 roku otrzymała nagrodę BBC Food and Farming Award, a od 2025 roku jest członkinią rady nadzorczej w Sustain UK. Jako dyrektorka Alchemic Kitchen CIC, Lucy prowadzi mobilny sklep Queen of Greens, który dostarcza świeże owoce i warzywa do obszarów wykluczonych żywnościowo w Liverpoolu. Współpracuje z europejskimi i lokalnymi inicjatywami promującymi zdrową i zrównoważoną żywność oraz prowadzi badania na uniwersytetach w Liverpoolu, Leeds i Sheffield. Jest współredaktorką książki Food and Sustainability in the Twenty First Century oraz autorką publikacji o wykorzystaniu nadwyżek żywności do walki z niedożywieniem.