Stanowisko ws. aktualizacji zarządzania unią energetyczną

Komisja Europejska przedstawiła do konsultacji publicznych inicjatywę ustawodawczą dotyczącą aktualizacji rozporządzenia w sprawie zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu, której celem jest wzmocnienie ram planowania, monitorowania i raportowania polityk klimatycznych oraz lepsza integracja krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu (NECP) z długoterminowym celem neutralności klimatycznej. Federacja Bezpieczna Żywność przedstawiła stanowisko w tej sprawie, wskazując, że projektowane zmiany – choć istotne z perspektywy zarządzania unią energetyczną – w niewystarczającym stopniu uwzględniają rolę rolnictwa i systemu żywnościowego w realizacji celów klimatycznych Unii Europejskiej.

Federacja podkreśla, że system żywnościowy odpowiada za znaczną część globalnych emisji gazów cieplarnianych, w tym emisji metanu i podtlenku azotu z produkcji zwierzęcej, a mimo to pozostaje marginalizowany w krajowych planach klimatycznych. W ocenie organizacji brak wiążących, sektorowych celów redukcji emisji dla rolnictwa oraz brak obowiązkowego raportowania emisji z hodowli zwierząt osłabiają skuteczność całych ram zarządzania klimatycznego.

W stanowisku wskazano, że aktualizacja rozporządzenia powinna zobowiązywać państwa członkowskie do włączenia do NECP kompleksowej strategii transformacji systemu żywnościowego, obejmującej m.in. ograniczanie emisji z hodowli przemysłowej, rozwój produkcji roślinnej przeznaczonej bezpośrednio do spożycia przez ludzi oraz wsparcie alternatywnych źródeł białka. Postulowane jest również ustanowienie wiążących celów redukcji emisji dla sektora rolno-spożywczego w perspektywie 2040 r., analogicznie do celów dla energetyki i transportu.

Federacja Bezpieczna Żywność zwraca ponadto uwagę na konieczność rozszerzenia definicji szkodliwych subsydiów środowiskowych o wsparcie dla wysokoemisyjnej produkcji zwierzęcej oraz stopniowego przekierowania środków publicznych – w tym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej – na rozwój produkcji roślinnej, rolnictwa regeneracyjnego i lokalnych, zrównoważonych systemów żywnościowych. Krytycznie oceniono także finansowanie instalacji biometanowych, które w obecnym modelu może utrwalać intensywny model hodowlany.

Stanowisko akcentuje również wymiar społeczny transformacji. Zdaniem Federacji sprawiedliwa transformacja klimatyczna powinna obejmować przeciwdziałanie ubóstwu żywnościowemu – zarówno ilościowemu, jak i jakościowemu – oraz zapewnienie powszechnego dostępu do zdrowej, przystępnej cenowo żywności roślinnej, w tym w placówkach publicznych. Transformacja systemu żywnościowego jest przedstawiana jako element polityki zdrowotnej, klimatycznej i społecznej jednocześnie.

Federacja postuluje także wzmocnienie mechanizmów partycypacji społecznej w procesie opracowywania i monitorowania NECP, w szczególności poprzez zapewnienie realnego udziału organizacji społeczeństwa obywatelskiego i młodzieży, a także rozwój edukacji klimatycznej i żywieniowej.

W ocenie Federacji Bezpieczna Żywność proponowana nowelizacja rozporządzenia stanowi istotną szansę na zintegrowanie polityki energetycznej, klimatycznej i żywnościowej w jednolitych ramach zarządzania. Jednak bez włączenia transformacji systemu żywnościowego – w tym ograniczenia hodowli przemysłowej i wsparcia produkcji roślinnej – realizacja celu neutralności klimatycznej do 2050 r. pozostanie niepełna i obarczona wysokimi kosztami środowiskowymi oraz społecznymi.