Nowe rozporządzenie zmienia rzeczywistość szkolnych stołówek

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 16 lutego 2026 r. wprowadza obowiązkowe zmiany w żywieniu zbiorowym osób uczących się. Przepisy wejdą w życie 1 września 2026 r. i obejmą ponad 6 milionów dzieci i młodych osób uczęszczających do prawie 36 tys. placówek edukacyjnych w całej Polsce. Zmiany te zwiększają dostępność pełnowartościowych posiłków roślinnych oraz wpływają na decyzje dotyczące oferty sklepików szkolnych.

Przyjęte rozwiązania są efektem zaangażowania wielu środowisk – instytucji publicznych, organizacji społecznych, ekspertek i ekspertów oraz rodziców i opiekunów, którzy konsekwentnie zabiegali o poprawę jakości żywienia w szkołach i przedszkolach. To dowód na to, że konsekwentne, oparte na wiedzy i dialogu działania społeczne mają realny wpływ na kształt polityk publicznych i mogą prowadzić do konkretnych zmian legislacyjnych.

Od nowego roku szkolnego stołówki w całej Polsce będą serwować posiłki zgodnie z nowymi standardami żywienia, opartymi na zasadach zdrowej diety (tzw. planetarnej), która łączy profilaktykę zdrowotną z troską o środowisko oraz ograniczaniem marnowania żywności. Co najmniej jeden w pełni roślinny obiad tygodniowo, przygotowany na bazie strączków (bez dodatku produktów odzwierzęcych), pojawi się w każdym menu, a w dniach z mięsem (w tym rybą) uczniowie i uczennice mogą korzystać z roślinnej alternatywy w postaci zbilansowanego, pełnowartościowego posiłku.

W uzasadnieniu do rozporządzenia Ministerstwo Zdrowia podkreśla, że przy przygotowywaniu potraw roślinnych warto sięgać także po mniej popularne źródła białka roślinnego, które wzbogacają i urozmaicają jadłospis. Należą do nich m.in. tofu, tempeh, natto, seitan, mąka z ciecierzycy, makarony z mąki z nasion roślin strączkowych, komosa ryżowa oraz płatki drożdżowe. Ministerstwo rekomenduje ponadto, aby uzupełnieniem codziennej diety dzieci była niewielka ilość tłuszczów pochodzenia roślinnego, dostarczających niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych. Warto sięgać nie tylko po popularne oleje, takie jak oliwa z oliwek, olej rzepakowy czy olej lniany, ale także po produkty, które w stosunkowo niewielkiej objętości pokrywają zapotrzebowanie na tzw. „dobre tłuszcze”. W grupie tej znajdują się nasiona, w szczególności mak, słonecznik, sezam, siemię lniane i dynia. Ministerstwo wskazuje, że tłuszcze roślinne powinny być stosowane jako dodatek do sałatek, past warzywnych lub jako zamiennik tłuszczu do smarowania pieczywa.

Jadłospisy muszą także zapewniać zupy na wywarach warzywnych co najmniej dwa razy w tygodniu, warzywa i owoce w każdym posiłku, produkty pełnoziarniste i tłuszcze roślinne, przy jednoczesnym ograniczeniu potraw smażonych oraz promowaniu produktów lokalnych, sezonowych i ekologicznych. Tygodniowy model żywienia przewiduje jeden dzień roślinny, minimum jeden dzień obiadu rybnego, maksymalnie dwa obiady mięsne oraz jeden dzień elastyczny, w którym menu może być roślinne, mączne lub rybne.

W rozporządzeniu doprecyzowano również, jaka część dziennego zapotrzebowania energetycznego dzieci powinna być dostarczana przez obiad podawany w placówce. W przypadku posiłku jednodaniowego, typu „drugie danie”, obiad powinien pokrywać około 20% całkowitej dziennej energii, natomiast posiłek dwudaniowy – złożony z zupy i drugiego dania – powinien zapewniać około 30% dziennego zapotrzebowania energetycznego, liczonego w ujęciu dekadowym.

Ministerstwo rekomenduje także, aby w jednostkach systemu oświaty, w których serwowany jest wyłącznie obiad, stosować posiłki jednodaniowe, gdyż rozwiązanie to pozwala ograniczać marnotrawstwo żywności oraz dostosować czas przeznaczony na spożycie posiłku do potrzeb uczniów i uczennic.

Nowe standardy obejmują również napoje roślinne i roślinne alternatywy produktów mlecznych, które mogą być oferowane w stołówkach i sklepikach szkolnych. Napoje te muszą być wzbogacone w wapń i witaminę B12 oraz spełniać limity zawartości cukru, tłuszczu i soli.

Zmiany przynoszą wymierne korzyści zdrowotne. Pełnowartościowe roślinne posiłki wspierają prawidłowy rozwój, profilaktykę chorób dietozależnych i kształtują trwałe, świadome nawyki żywieniowe. Mają też wymiar środowiskowy – zmniejszają ślad węglowy diety, ograniczają marnowanie żywności i wspierają rozwijanie świadomych nawyków, dzięki którym dzieci i młodzież uczą się szanować jedzenie i dbać o planetę.

Ministerstwo Zdrowia wprowadziło do rozporządzenia zmiany zapowiadane po konsultacjach publicznych. Jedna z deklaracji wciąż czeka na wdrożenie. Po opublikowaniu raportu z konsultacji MZ zapowiedziało wprowadzenie nowej delegacji ustawowej. Przyszły przepis ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia (art. 52c ust. 7) ma umożliwić określanie zasad dla diet roślinnych, diet bezmlecznych, diet bezglutenowych oraz innych diet eliminacyjnych. To odpowiedź na liczne zgłoszenia dotyczące dyskryminacji dzieci, które z powodów zdrowotnych, etycznych, religijnych lub światopoglądowych nie chcą lub nie mogą spożywać produktów odzwierzęcych ani glutenu. Dzięki nowej delegacji placówki edukacyjne w przyszłości będą mogły zapewniać posiłki dostosowane do indywidualnych potrzeb, tak aby wszystkie dzieci mogły korzystać ze stołówek szkolnych w sposób bezpieczny, pełnowartościowy i inkluzywny.

Skuteczne wdrożenie nowych przepisów wymaga wsparcia szkół i personelu stołówek poprzez szkolenia, działania edukacyjne oraz praktyczne narzędzia organizacyjne – obejmujące planowanie jadłospisów, formy serwowania posiłków, możliwość wyboru dodatków, dopasowanie porcji do wieku dzieci oraz monitorowanie marnowania żywności. Pokazuje to, że trwałe zmiany w systemie żywienia zbiorowego są możliwe dzięki współpracy instytucji, organizacji, środowisk eksperckich oraz rodziców, a konsekwentne zaangażowanie społeczne realnie kształtuje polityki publiczne – nawet jeśli efekty przychodzą po latach.

Photo: Canva