GFI mapuje ekosystem badań i innowacji w zakresie alternatywnych białek

Najnowsza analiza The Good Food Institute Europe pokazuje, że w ostatnich pięciu latach dynamicznie wzrosła liczba europejskich badań nad alternatywnymi białkami. Mimo że odnotowano pierwszy od lat spadek finansowania w tym obszarze, autorzy i autorki raportu wskazują na rosnącą liczbę praktycznych wdrożeń – od projektów przemysłowych po decyzje polityczne i testy rynkowe.

Badania nad alternatywnymi białkami obejmują żywność roślinną, mięso hodowane komórkowo oraz technologie fermentacyjne. W 2025 roku ponad 8 tysięcy osób prowadzących badania naukowe w Europie współtworzyło ponad tysiąc publikacji naukowych w tym obszarze, co oznacza niemal trzykrotny wzrost względem 2020 roku. Jak podkreślają autorzy i autorki raportu, sektor ten stał się jednym z kluczowych obszarów rozwoju biotechnologii żywności.

Równolegle do wzrostu aktywności naukowej rozwija się także zaplecze badawcze w postaci centrów i sieci współpracy. Autorzy i autorki raportu zwracają uwagę na rosnące znaczenie koordynacji badań w regionie nordyckim. Tworzona inicjatywa Nordic Alternative Protein Knowledge and Innovation Network (NAPKIN), wspierana przez GFI Europe, ma wzmocnić współpracę transgraniczną w obszarze alternatywnych białek, która dotąd była rozproszona mimo komplementarnych kompetencji poszczególnych krajów. Sieć łącząca Danię, Finlandię, Islandię, Norwegię i Szwecję integruje różne obszary specjalizacji (od innowacji w żywności roślinnej, przez fermentację, po badania nad systemami żywnościowymi) z myślą o lepszym wykorzystaniu potencjału naukowego i skalowaniu współpracy badawczej.

W obszarze finansowania raport wskazuje na istotne zmiany strukturalne. Choć nakłady wzrosły z poziomu poniżej 100 milionów euro w 2020 roku do 236 milionów euro w ostatnim roku, po raz pierwszy od kilku lat odnotowano ich spadek w skali całej Europy. Jednocześnie fermentacja pozostaje jedynym segmentem, który nadal notuje wzrost finansowania. Analiza Systemiq wykazała, że aby w pełni wykorzystać potencjał alternatywnych białek, rządy muszą inwestować 690 mln euro rocznie w badania i innowacje w całej Europie. Przy obecnym poziomie inwestycji Europa ryzykuje utratę korzyści związanych z bezpieczeństwem żywnościowym, zrównoważonym rozwojem i rozwojem gospodarczym wynikającym z dywersyfikacji źródeł białka. Produkty roślinne, mięso hodowane komórkowo i fermentacja oferują drogę do bardziej odpornej i wydajnej produkcji mięsa, która może zmniejszyć zależność Europy od importowanego białka. Po latach wzrostu ekosystem badań nad alternatywnymi białkami jest dobrze przygotowany do absorpcji dodatkowego finansowania i przyspieszenia postępu. Aby jednak utrzymać tempo rozwoju, zatrzymać ekspertów i w pełni wykorzystać potencjał tej dziedziny, rządy muszą podwoić swoje inwestycje – wnioskujeGFI.

W ujęciu globalnym raport odnosi się również do zmian zachodzących w Chinach, gdzie rozwój alternatywnych białek staje się elementem strategii bezpieczeństwa żywnościowego. Analizy wskazują, że kraj ten może do 2030 roku zmniejszyć import soi o 25%, a do 2050 roku alternatywne białka mogą pokrywać 35–55% zapotrzebowania na białko zwierzęce. Taka transformacja może stworzyć znaczący nowy rynek globalny, w którym Europa – dzięki silnemu zapleczu badawczemu i technologicznemu, ma potencjał odegrać istotną rolę.

Na poziomie wdrożeń technologicznych raport opisuje m.in. projekt MycoStruct, finansowany przez Unię Europejską, w ramach którego zespoły badawcze i firmy z ośmiu krajów, m.in. Belgii, Estonii, Portugalii i Wielkiej Brytanii, pracują nad opracowaniem produktu typu „steak” wytwarzanego metodą fermentacji. Produkt ma łączyć wysoką zawartość białka i błonnika z korzystnym profilem odżywczym, w tym obecnością żelaza i witaminy B12, przy jednoczesnym ograniczeniu tłuszczów nasyconych. Ważnym elementem projektu są także demonstracje kulinarne, które mają wspierać wprowadzanie takich produktów do szerszego obiegu rynkowego.

W Niemczech alternatywne białka zostały uwzględnione w nowej „Roadmap for Biotechnology” jako strategiczny obszar rozwoju. Plan zakłada utworzenie w 2027 roku krajowego centrum innowacji dla mięsa hodowanego komórkowo i fermentacji precyzyjnej, które ma wspierać konsolidację badań i przyspieszyć ich komercjalizację. Dokument przewiduje również usprawnienie procedur zatwierdzania nowej żywności oraz rozwój regulacyjnych piaskownic (ang. regulatory sandboxes, tj. kontrolowane środowisko testowe dla innowacji) w ramach unijnego Biotech Act.

W obszarze rynku detalicznego analiza GFI Europe pokazuje również, że w Wielkiej Brytanii roślinne produkty mielone, takie jak klopsiki roślinne były średnio o 33% tańsze niż ich odpowiedniki mięsne w jednej z największych sieci handlowych, Tesco. Wynik ten wpisuje się w szerszy trend rosnącej konkurencyjności cenowej produktów roślinnych, które dzięki mniejszemu uzależnieniu od surowców i energii są mniej narażone na wahania łańcuchów dostaw.

Całość raportu wskazuje na równoległy rozwój trzech warstw ekosystemu – badań naukowych, wdrożeń technologicznych oraz polityk publicznych. Autorzy i autorki analizy podkreślają, że utrzymanie tempa tego rozwoju będzie zależeć od stabilnych i długoterminowych inwestycji, które pozwolą przełożyć wyniki badań na skalowalne rozwiązania rynkowe i wzmocnić pozycję Europy w globalnym systemie żywnościowym.

Photo by Pavel Danilyuk on Canva

Przeczytaj także: Od insuliny do mięsa komórkowego. Jak działa precyzyjna fermentacja?