Warsztaty o systemie żywnościowym i języku opisu świata

Dwudniowe warsztaty „Transformacje–transmutacje”, które odbyły się 22–23 maja w Liceum Sowizdrzała w ramach projektu „Food Literacy 2.0”, stały się przestrzenią pracy nad czwartym numerem magazynu „Nowa Bezpieczna Żywność” oraz refleksji nad tym, jak opowiadać o systemie żywnościowym, zmianach społecznych i kryzysie klimatycznym. Projekt „Food Literacy 2.0” połączył pracę redakcyjną, edukację i wspólne poszukiwanie języka do opisu współczesnych procesów transformacyjnych.

W centrum projektu nie znajduje się gotowa wiedza o zmianie, lecz próba uchwycenia jej w trakcie trwania – wraz z towarzyszącym jej napięciem, niepewnością i wielością perspektyw. Praca warsztatowa była punktem wyjścia do rozmowy o tym, jak opisywać procesy zmiany i transformacji społecznych, kto współtworzy ich narracje i jak język wpływa na sposób rozumienia systemów, w których funkcjonujemy.

Od początku wyraźne było przesunięcie akcentu z biernego odbioru treści na współtworzenie narracji. Uczestniczki i uczestnicy nie byli odbiorcami wiedzy, lecz osobami współredagującymi opowieść o świecie w procesie zmiany. Dotyczyło to zarówno pracy nad magazynem, jak i sposobu prowadzenia rozmów o systemie żywnościowym, klimacie i sprawiedliwości społecznej.

Jednym z ważnych punktów odniesienia pozostawało doświadczenie transformacji Śląska – nie jako zamknięty przykład historyczny, lecz jako żywa perspektywa społeczna. W rozmowach powracało pytanie o to, jak opisywać procesy zmiany, nie redukując ich do statystyk i wskaźników, lecz uwzględniając doświadczenia osób i społeczności, które ich doświadczają. Wątek ten prowadził do szerszej refleksji nad nierównym rozkładem kosztów każdej transformacji.

System żywnościowy stawał się kolejnym polem tych samych pytań, ujawnianych w codziennych praktykach. Warsztat kulinarny prowadzony przez Klaudię Kozubek („Komu hummus?”) nie ograniczał się do wspólnego gotowania roślinnych posiłków. Praktyka kulinarna przechodziła w rozmowę o globalnych łańcuchach produkcji żywności, wpływie diety na zdrowie i klimat oraz o tym, jak indywidualne wybory wpisują się w szersze struktury ekonomiczne i środowiskowe. Podobny mechanizm ujawniał się w warsztacie obywatelsko-historycznym prowadzonym przez Kacpra Lemiesza (Liceum Sowizdrzała), który proponował myślenie o współzależnościach zamiast linearnej narracji historycznej. Inny wymiar pracy nad językiem pojawił się także podczas warsztatu reporterskiego Doroty Brauntsch. Punktem odniesienia była kuchnia i związana z nią wieloznaczność codziennych działań, w których przenikają się obserwacja, doświadczenie i opowieść.

Drugiego dnia warsztatów rozmowy prowadzone podczas wspólnego śniadania wokół wpływu wyborów żywieniowych naturalnie przechodziły w refleksję nad odpowiedzialnością społeczną i środowiskową, sprawczością i decyzyjnością. Codzienność stawała się punktem wyjścia do myślenia o systemach globalnych – nie w opozycji, lecz w powiązaniu. Warsztat obywatelsko-transformacyjny Sebastiana Pypłacza (Śląska Opinia) koncentrował się z kolei na pracy dziennikarskiej i sposobach opracowywania tematów związanych z procesami transformacji. Uczestniczki i uczestnicy analizowali, jak wybierane są tematy, jak buduje się narracje oraz jaką rolę odgrywa perspektywa przyjmowana w opisie zjawisk społecznych. Dyskusje dotyczyły również odpowiedzialności za sposób przedstawiania procesów zmiany i ich konsekwencji. Szczególne miejsce w programie zajęły również warsztaty literackie „Pisanie – transformowanie”, prowadzone przez Annę Cieplak oraz dr Dominikę Hofman. Pisanie potraktowano jako narzędzie poznawcze i formę pracy z rzeczywistością, która nie daje się łatwo uporządkować. Uczestniczki i uczestnicy pracowali z doświadczeniem, pamięcią i emocjami, szukając języka zdolnego pomieścić złożoność współczesności.

Gościem specjalnym dwudniowego wydarzenia był Grzegorz Hajkowski – poeta, eseista, nauczyciel i aktywista związany z inicjatywami „Zupa w Kato” oraz Klubem Wysoki Zamek w Katowicach.

Warsztaty „Transformacje–transmutacje” nie prowadziły do jednego rozwiązania ani spójnej diagnozy. Ich efektem stała się sieć pytań, fragmentów tekstów i rozmów, które otwierają kolejne etapy pracy nad magazynem „Nowa Bezpieczna Żywność”. W tym sensie proces redakcyjny nie jest jedynie przygotowaniem publikacji – sam staje się częścią opisywanej transformacji. Powstający numer magazynu będzie próbą uchwycenia tej wielowymiarowości – relacji człowieka z systemem, napięć społecznych towarzyszących zmianom oraz języków, które pozwalają te procesy opisać bez ich redukowania. Współtworzony przez młode osoby łączy perspektywę ekspercką z doświadczeniem młodości, pokazując, że transformacja nie jest jednorazowym wydarzeniem, lecz procesem wymagającym ciągłego namysłu i współpracy. I być może właśnie w tym kryje się jego najważniejszy wymiar – nie w opisie zmiany, lecz w praktyce wspólnego uczenia się, jak ją widzieć, nazywać i rozumieć.

Projekt jest realizowany w ramach międzynarodowego programu Connect for Global Change, współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach programu DEAR (Development Education and Awareness Raising) oraz w ramach polskiej współpracy rozwojowej Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej.

#ConnectforGlobalChange #RazemNaRzeczZmian #ConnectforGlobalChangePL #GrupaZagranica #EUDEARprogramme #EU_Partnerships

Photo: Tomasz Makula