Potencjał zamówień publicznych opartych na żywności roślinnej

Przeznaczenie 85% budżetów publicznych zamówień żywnościowych w Unii Europejskiej na produkty pochodzenia roślinnego mogłoby wygenerować około 11,61 mld euro rocznych oszczędności – wynika z badania Bryant Research zleconego przez ProVeg International. Analiza pokazuje, że zwiększenie udziału żywności roślinnej w sektorze publicznym może przynieść wymierne korzyści ekonomiczne, zdrowotne i środowiskowe, przy jednoczesnym zachowaniu różnorodności kulinarnych tradycji i indywidualnych potrzeb osób korzystających z publicznego żywienia.

Badanie objęło wszystkie 27 państw członkowskich Unii Europejskiej i oszacowało potencjalne efekty zmiany struktury publicznych zamówień żywnościowych na modele z większym udziałem produktów roślinnych. Według autorów i autorek raportu transformacja ta może ograniczyć wydatki publiczne dzięki niższym kosztom składników, zmniejszeniu obciążeń zdrowotnych związanych z chorobami dietozależnymi oraz redukcji negatywnych skutków środowiskowych produkcji żywności.

Bezpośrednie oszczędności budżetowe wynikające z niższych kosztów składników wykorzystywanych w posiłkach opartych na produktach roślinnych oszacowano na 3,16 mld euro rocznie. Zaoszczędzone środki mogłyby zostać przeznaczone na inne cele, w tym zwiększanie udziału produktów ekologicznych, lokalnych oraz pochodzących z bardziej zrównoważonych systemów produkcji.

Kolejne 4,08 mld euro potencjalnych oszczędności wiąże się z ograniczeniem kosztów opieki zdrowotnej. Wartość tę określono przy wykorzystaniu metodologii „wartości statystycznego życia” opracowanej przez OECD oraz danych Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME) dotyczących globalnego obciążenia chorobami.

Raport wskazuje również na 4,37 mld euro możliwych korzyści wynikających z ograniczenia kosztów środowiskowych związanych z produkcją żywności. Uwzględniono w nich m.in. wpływ na zmianę klimatu, zanieczyszczenie powietrza i wody, wykorzystanie gruntów oraz zużycie ograniczonych zasobów wodnych.

Zwiększenie udziału produktów roślinnych w zamówieniach publicznych wpisuje się w strategiczne priorytety Unii Europejskiej dotyczące bezpieczeństwa żywnościowego i wzmacniania niezależności białkowej. Stabilny popyt ze strony sektora publicznego może wspierać osoby zajmujące się produkcją rolną, które rozwijają uprawę roślin strączkowych i innych źródeł białka roślinnego w Europie. Takie działania są zgodne z kierunkami reformy Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2028–2034, zakładającymi większą dywersyfikację działalności rolniczej.

Model zamówień opartych na większym udziale produktów roślinnych nie oznacza konieczności rezygnacji z lokalnych tradycji kulinarnych. Jak wskazują autorzy i autorki raportu, kluczowe jest określenie zasad finansowania i kryteriów jakościowych, które pozwalają tworzyć różnorodne jadłospisy odpowiadające na potrzeby różnych grup osób korzystających ze stołówek publicznych – w tym osób o różnych preferencjach żywieniowych, potrzebach zdrowotnych i uwarunkowaniach kulturowych.

Autorzy i autorki badania rekomendują zmianę unijnych zasad zamówień publicznych tak, aby przy wyborze ofert uwzględniano nie tylko cenę, lecz także kryteria związane ze zrównoważonym rozwojem, zdrowiem publicznym oraz kosztami środowiskowymi. Wśród propozycji znalazło się również wprowadzenie minimalnego celu 25% udziału produktów ekologicznych w publicznych zamówieniach żywnościowych.

Raport wskazuje także na potrzebę aktualizacji unijnego programu żywienia w szkołach poprzez rozszerzenie kategorii produktów kwalifikujących się do wsparcia o rośliny strączkowe oraz wzbogacane, niesłodzone napoje pochodzenia roślinnego. Istotnym elementem zmian ma być rozwój kompetencji osób pracujących w gastronomii, m.in. poprzez wykorzystanie środków Europejskiego Funduszu Społecznego Plus na szkolenia z zakresu przygotowywania pełnowartościowych i różnorodnych posiłków roślinnych.

Wsparcie powinno objąć również osoby pracujące w sektorze rolnym, które rozważają rozwój produkcji białka roślinnego przeznaczonego do spożycia. W tym celu rekomendowane są m.in. warunkowe umowy dostaw oraz specjalny fundusz dotacji przejściowych, które mogą ograniczyć ryzyko związane ze zmianą profilu działalności.

Raport podkreśla także znaczenie rozwiązań opartych na badaniach naukowych, które ułatwiają dokonywanie wyborów żywieniowych bez ograniczania autonomii osób korzystających z usług gastronomii publicznej. Wśród rekomendowanych działań wymieniono m.in. dostępność domyślnych opcji roślinnych, przemyślane rozmieszczenie pozycji w menu oraz oznakowanie produktów skupiające się na ich walorach smakowych i doświadczeniach kulinarnych.

Większy udział żywności roślinnej w zamówieniach publicznych może stanowić jedno z narzędzi wspierających bardziej odporne, zdrowe i zrównoważone systemy żywnościowe w Unii Europejskiej.