Wydłużający się cień hodowli zwierząt. Bilans 20 lat od raportu FAO

Dwadzieścia lat po publikacji przełomowego raportu FAO „Livestock’s Long Shadow” („Długi cień hodowli zwierząt”) ukazało się nowe opracowanie „Livestock’s Lengthening Shadow. A 20-Year Retrospective on the FAO’s Landmark Assessment of Livestock and the Environment” („Wydłużający się cień hodowli zwierząt. Dwudziestoletnia retrospektywa przełomowej oceny FAO dotyczącej wpływu hodowli zwierząt na środowisko”). Raport, opublikowany w czerwcu 2026 r., został przygotowany przez S3F (Stop Financing Factory Farming) Policy Working Group i Steering Committee – grupę roboczą ds. polityki oraz komitet sterujący międzynarodowej koalicji Stop Financing Factory Farming.

Raport analizuje, jak zmienił się wpływ globalnej produkcji zwierzęcej na środowisko od czasu publikacji raportu FAO z 2006 roku. Autorzy porównali dane historyczne z najnowszymi badaniami naukowymi oraz statystykami FAO, oceniając zmiany w takich obszarach jak: emisje gazów cieplarnianych, utrata bioróżnorodności, użytkowanie gruntów, degradacja gleb, zużycie i zanieczyszczenie wody, emisje azotu i fosforu, zanieczyszczenie powietrza oraz wykorzystanie pestycydów.

Najważniejszy wniosek raportu brzmi – ślad środowiskowy produkcji zwierzęcej nie zmniejszył się, lecz znacząco wzrósł. Od 2006 roku liczba hodowanych na świecie zwierząt tzw. gospodarskich i drobiu zwiększyła się o 53%, co przełożyło się na dalszy wzrost presji na klimat, lasy, zasoby wodne i bioróżnorodność.

KLUCZOWE WNIOSKI Z RAPORTU:

1. Livestock’s Long Shadow oszacował, że zwierzęta hodowlane odpowiadały za około 7,1 miliarda ton ekwiwalentu CO₂ (CO₂eq) rocznie. Nowsze badania wskazują, że emisje z hodowli zwierząt wzrosły do 8,5–9,8 miliarda ton CO₂eq rocznie. FAO podaje, że emisje z hodowli zwierząt wzrosły o 22% w latach 2001–2023.
2. Zwierzęta odpowiadają za ponad 50% emisji gazów cieplarnianych (GHG) związanych z produkcją żywności.
3. Przemysł twierdzi, że emisje można ograniczyć poprzez działania takie jak rozwiązania technologiczne oraz zwiększanie wydajności zwierząt. Jednak mimo że intensywność emisji (ilość emisji na jednostkę żywności) produktów odzwierzęcych spadła od 2006 roku, całkowita ilość emisji gazów cieplarnianych generowanych przez hodowlę zwierząt wzrosła od czasu publikacji Livestock’s Long Shadow.
4. Raport Banku Światowego Recipe for a Liveable Planet stwierdza: „Emisje z sektora rolno-spożywczego muszą zostać ograniczone do poziomu netto zero do 2050 roku” oraz podkreśla, że „działania po stronie popytu w celu ograniczenia spożycia mięsa są znacznie bardziej opłacalne niż działania po stronie podaży”.
5. Naukowcy zajmujący się klimatem wskazują, że globalne emisje z sektora hodowlanego powinny szybko spaść – o 50% do 2030 roku i o 61% do 2036 roku – oraz że najskuteczniejszym sposobem ich redukcji jest ograniczenie produkcji żywności pochodzenia zwierzęcego.
6. te Wierik i in. (2025) wyznaczyli granice systemu żywnościowego, które mają zapewnić, że systemy żywnościowe przyczyniają się do powrotu świata do bezpiecznej przestrzeni funkcjonowania. W odniesieniu do zmian klimatu proponują oni granicę dla systemu żywnościowego na poziomie 5 gigaton (Gt) CO₂eq rocznie, podczas gdy obecnie systemy żywnościowe generują około 16,5 Gt CO₂eq rocznie.

Autorzy i autorki wskazują, że mimo poprawy efektywności produkcji w przeliczeniu na jednostkę żywności, całkowita skala oddziaływania sektora nadal rośnie. Według raportu produkcja zwierzęca odpowiada obecnie za ponad połowę emisji gazów cieplarnianych związanych z systemem żywnościowym, pozostaje jednym z głównych czynników wylesiania tropików oraz jest istotnym źródłem zanieczyszczeń wód i gleb wynikających z intensywnej produkcji pasz i nawożenia.

Raport podkreśla również, że obecny model intensywnej produkcji zwierzęcej przyczynia się do przekroczenia wielu tzw. granic planetarnych (Planetary Boundaries), zwłaszcza w zakresie zmian klimatu, utraty bioróżnorodności, zmian użytkowania gruntów oraz obiegu azotu i fosforu.

Wśród rekomendacji autorzy i autorki wymieniają przede wszystkim ograniczenie produkcji i konsumpcji żywności pochodzenia zwierzęcego, reformę systemu subsydiów wspierających przemysłową hodowlę, uwzględnianie rzeczywistych kosztów środowiskowych produkcji żywności oraz rozwój systemów rolniczych opartych na agroekologii i wysokich standardach dobrostanu zwierząt.

Zdaniem autorów i autorek, jeśli świat ma osiągnąć cele klimatyczne oraz zatrzymać postępującą degradację środowiska, niezbędne są zdecydowane działania ograniczające skalę przemysłowej produkcji zwierzęcej i transformacja systemów żywnościowych.

Stop Financing Factory Farming współpracuje z lokalnymi społecznościami i organizacjami dotkniętymi skutkami przemysłowej hodowli zwierząt, dążąc do przekierowania finansowania rozwojowego z przemysłowej produkcji zwierzęcej na rzecz zdrowszych, bardziej humanitarnych i zrównoważonych systemów żywnościowych. W skład globalnego Komitetu Sterującego kampanii wchodzą organizacje: Compassion in World Farming, Friends of the Earth U.S., International Accountability Project, Sinergia Animal oraz World Animal Protection. Kampania zrzesza ponad 30 organizacji członkowskich i partnerskich działających na całym świecie.