Fermy przemysłowe na ławie oskarżonych

W krajach Globalnego Południa aktywiści i aktywistki coraz częściej zaskarżają działanie ferm przemysłowych do sądów. W miarę jak rolnictwo przemysłowe rozwija się w Brazylii, Indiach, Meksyku i Zimbabwe, skuteczniejsze okazują się sprawy oparte na argumentach dotyczących zanieczyszczeń środowiska i zagrożeń dla zdrowia oraz na współpracy z urzędami w egzekwowaniu prawa, podczas gdy te skupiające się wyłącznie na dobrostanie zwierząt rzadziej prowadzą do przełomowych rozstrzygnięć – pisze Grace Hussain na łamach Sentient Media.

Rosnący popyt na mięso pozostaje jedną z głównych sił napędowych rozwoju sektora hodowli zwierzęcej. Według prognoz World Resources Institute globalne spożycie wołowiny może wzrosnąć o około 80 procent w latach 2010–2050. Z kolei Organisation for Economic Co-operation and Development wskazuje, że wzrost ten wynika przede wszystkim z poprawy poziomu dochodów w krajach o średnim poziomie rozwoju oraz z przyrostu liczby ludności w państwach najuboższych. W miarę bogacenia się społeczeństw mięso i nabiał coraz częściej zyskują status symboli społecznego awansu i konsumpcyjnego prestiżu, co zwiększa presję inwestycyjną i polityczną na dalszą ekspansję produkcji zwierzęcej.

Dynamiczna ekspansja przemysłowej hodowli niesie poważne konsekwencje środowiskowe i zdrowotne. Intensywne systemy produkcji zwierzęcej przyczyniają się do zwiększonych emisji gazów cieplarnianych, degradacji zasobów wodnych oraz pogorszenia jakości powietrza w regionach o wysokiej koncentracji ferm i zakładów przetwórczych. W kontekście międzynarodowych zobowiązań klimatycznych, w tym Porozumienia paryskiego, utrwalanie wysokoemisyjnego modelu hodowli w państwach rozwijających się może utrudnić realizację globalnych celów redukcji emisji.

W ciągu ostatniego półwiecza produkcja mięsa potroiła się, a większość zwierząt tzw. gospodarskich jest obecnie utrzymywana w systemach przemysłowych. Szczególnie w przypadku świń i kurczaków powszechne jest utrzymywanie zwierząt w warunkach o wysokim zagęszczeniu, w ograniczonej przestrzeni hodowlanej, co sprzyja problemom zdrowotnym i behawioralnym. Dochodzenia prowadzone w różnych krajach dokumentowały ponadto liczne przypadki złego traktowania zwierząt w rzeźniach oraz uboju bez wcześniejszego ogłuszania.

Rozwojowi sektora sprzyja również popyt ze strony bogatszych państw na tańsze mięso importowane z rynków o niższych kosztach produkcji. Dane Food and Agriculture Organization wskazują, że w Meksyku ilość tzw. bydła zwiększyło się o niemal 1,3 miliona sztuk w latach 2020–2024, a eksport wołowiny i cielęciny do Stanów Zjednoczonych wyraźnie wzrósł w tym samym okresie.

Analiza przywoływana przez Grace Hussain opiera się na raporcie przygotowanym przez Center for Animal Law Studies w ramach projektu Farmed Animal Protection Project. Publikacja zatytułowana „A Comparative Analysis of Litigation Strategies in Brazil, India, Mexico and Zimbabwe” porównuje strategie procesowe stosowane w czterech badanych państwach i identyfikuje najbardziej skuteczne kierunki działań prawnych.

Jak podkreśla wizytująca profesor CALS Hira Jaleel, raport jest efektem pracy studentów i studentek zaangażowanych w projekt badawczy. Badanie miało na celu zestawienie doświadczeń procesowych z Brazylii, Indii, Meksyku i Zimbabwe, aby zidentyfikować wspólne tendencje w sporach dotyczących hodowli przemysłowej. Zdaniem badaczki opracowanie może stanowić praktyczne narzędzie dla prawników i organizacji działających na rzecz ochrony zwierząt tzw. gospodarskich zarówno w analizowanych krajach, jak i w Stanach Zjednoczonych.

Wnioski raportu wskazują, że sądy częściej skłaniają się do interwencji, gdy argumentacja opiera się na naruszeniach prawa do czystego środowiska, bezpieczeństwa żywnościowego lub ochrony zdrowia publicznego, niż w przypadku spraw odwołujących się wyłącznie do praw zwierząt. Np. w Meksyku społeczność Majów doprowadziła do wstrzymania działalności fermy przemysłowej, wskazując na zagrożenie dla lokalnych zasobów wodnych.

Podobną strategię zastosowano w Stanach Zjednoczonych w sprawie Westland-Hallmark Meat case. Wykorzystanie przepisów o bezpieczeństwie żywności pozwoliło na uzyskanie wielomilionowego wyroku przeciwko zakładowi przetwórczemu, po tym jak ujawniono, że do produkcji trafiało mięso pochodzące od potencjalnie chorych krów.

Jednocześnie próby nadawania zwierzętom statusu podmiotów konstytucyjnych częściej spotykają się ze sprzeciwem społecznym, zwłaszcza gdy kolidują z praktykami o silnym zakorzenieniu kulturowym. Przykładem są Indie, gdzie w 2023 roku Sąd Najwyższy uchylił wcześniejszy zakaz widowiska Jallikattu (tradycyjnego wydarzenia z udziałem byków) po fali protestów społecznych.

W raporcie zwraca się także uwagę na problem egzekwowania obowiązujących przepisów. Choć Indie, Brazylia i Meksyk przyznają zwierzętom pewien poziom ochrony konstytucyjnej, a Zimbabwe obejmuje je ogólnymi regulacjami dotyczącymi ochrony zwierząt, praktyczne wdrażanie prawa pozostaje wyzwaniem. W Brazylii sektor hodowlany generuje wartość liczoną w dziesiątkach miliardów dolarów, co sprawia, że decyzje ograniczające działalność przemysłowej produkcji zwierzęcej bywają poddawane presji gospodarczej, czego przykładem było uchylenie zakazu eksportu żywych zwierząt.

W odpowiedzi organizacje społeczne coraz częściej stosują strategię łączącą działania procesowe z późniejszą współpracą z administracją publiczną. Najpierw inicjują postępowania sądowe w celu wymuszenia egzekwowania prawa, a następnie uczestniczą w tworzeniu i monitorowaniu mechanizmów nadzoru nad fermami przemysłowymi. W Indiach podejście to przyczyniło się do zaostrzenia kontroli rzeźni oraz transportu zwierząt. Spory sądowe w tym kontekście stają się elementem szerszej debaty o kierunku transformacji systemów żywnościowych w warunkach rosnącego globalnego popytu na mięso.

Grace Hussain jest korespondentką Sentient Solutions, gdzie zajmuje się alternatywami dla hodowli przemysłowej oraz analizą rozwiązań systemowych ograniczających negatywne skutki intensywnej produkcji zwierzęcej. Należy do sieci dziennikarskiej Solutions Journalism Network – 2024 climate cohort, skupiającej reporterów zajmujących się tematyką klimatyczną. Jej teksty ukazywały się m.in. w Truthdig oraz The Guardian, a także były adaptowane do formatów radiowych przez BBC i Public News Service, docierając do szerokiej międzynarodowej publiczności. Grace Hussain posiada tytuł magistra w dziedzinie polityki dotyczącej zwierząt i polityki publicznej, uzyskany na Tufts University, a obecnie prowadzi badania doktoranckie z zakresu nauk o środowisku i polityki środowiskowej na University of Miami.

Photo by Bernd Dittrich on Unsplash

Przeczytaj także:

Dlaczego hodowla zwierząt jest nieefektywna