Wpływ mikroplastiku na ludzkie zdrowie – EFSA oceni ryzyko

Parlament Europejski zwrócił się do EFSA o wydanie opinii naukowej na temat potencjalnych zagrożeń zdrowotnych związanych z mikroplastikami w żywności, wodzie i powietrzu. Zainteresowanie społeczne tym zagadnieniem szybko wzrosło w ostatnich latach. Zgodnie ze Specjalnym Eurobarometrem EFSA dotyczącym bezpieczeństwa żywności (2025), świadomość obecności mikroplastiku w żywności wśród obywateli i obywatelek UE wzrosła do 63%.

EFSA, czyli Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności, jest agencją Unii Europejskiej zajmującą się niezależnym doradztwem naukowym w zakresie istniejących i pojawiających się zagrożeń w łańcuchu żywnościowym. Zlecona przez Parlament Europejski analiza ma na celu ocenę potencjalnego ryzyka zdrowotnego związanego z narażeniem człowieka na mikroplastik, mimo że – jak podkreślają eksperci – wciąż istnieją istotne luki w wiedzy naukowej.

Mikroplastik to drobne cząstki tworzyw sztucznych o wielkości poniżej 5 mm, które mogą przedostawać się do żywności na różnych etapach jej drogi „od pola do stołu”. Badania naukowe potwierdziły ich obecność przede wszystkim w owocach morza i rybach, zwłaszcza w małżach, ostrygach oraz niewielkich gatunkach ryb spożywanych w całości, gdzie cząstki plastiku mogą gromadzić się w przewodzie pokarmowym (EFSA, 2016; FAO, 2017). Mikroplastik wykrywano również w soli kuchennej – zarówno morskiej, jak i kamiennej – co wskazuje na jego powszechne występowanie w środowisku.

Obecność mikroplastiku potwierdzono także w wodzie pitnej oraz wodzie butelkowanej, która stanowi istotne źródło ich spożycia w diecie człowieka (WHO, Microplastics in drinking-water, 2019). Dodatkowo cząstki plastiku wykrywano w takich produktach jak miód, cukier czy piwo, co sugeruje, że mogą one trafiać do żywności również w wyniku procesów przetwórczych oraz zanieczyszczenia powietrza w zakładach produkcyjnych (Liebezeit & Liebezeit, Food Additives & Contaminants, 2014).

Szczególną uwagę EFSA poświęca materiałom mającym kontakt z żywnością, takim jak opakowania plastikowe, folie czy pojemniki. Przegląd literatury opublikowany przez EFSA w 2023 roku wskazuje, że mikroplastik może być uwalniany z tych materiałów podczas ich użytkowania, choć zazwyczaj na niższych poziomach, niż sugerują niektóre doniesienia. Jednocześnie podkreślono brak jednolitych metod badawczych, co utrudnia porównywanie wyników i precyzyjne oszacowanie narażenia osób konsumenckich.

Obecny stan wiedzy nie pozwala na jednoznaczną ocenę ryzyka. Wiadomo jednak, że cząstki te mogą działać jako nośniki substancji chemicznych, takich jak ftalany czy bisfenol A, a także adsorbować inne zanieczyszczenia środowiskowe. Potencjalne skutki zdrowotne, w tym reakcje zapalne czy zaburzenia funkcjonowania komórek, są przedmiotem intensywnych badań, jednak dane dotyczące długoterminowego narażenia poprzez dietę pozostają ograniczone.

Opinia naukowa EFSA, której publikację przewiduje się do końca 2027 roku, ma dostarczyć decydentom aktualnej i rzetelnej wiedzy, niezbędnej do podejmowania przyszłych decyzji dotyczących ochrony konsumentów i konsumentek. Eksperci EFSA dokonają przeglądu najnowszych dowodów naukowych w trzech kluczowych obszarach: toksykokinetyki (mechanizmy wnikania mikroplastiku do organizmu ludzkiego i ich wpływ na zdrowie), transferu (drogi przenikania zanieczyszczeń do żywności) i metodyki (ocena metod analitycznych służących do szacowania ryzyka).

Photo: frimufilms on Freepik