Taniej bez mięsa? Nowe globalne badanie podważa popularny mit

Przez lata utrzymywało się przekonanie, że zdrowe odżywianie, a zwłaszcza dieta roślinna, to kosztowny wybór, dostępny głównie dla bardziej zamożnych konsumentów i konsumentek. Tymczasem najnowsza analiza obejmująca dane z całego świata pokazuje, że rzeczywistość wygląda inaczej.

Opublikowany w 2026 roku przegląd badań naukowych, obejmujący okres od 2000 do 2025 roku, udowadnia, że w wielu przypadkach to właśnie diety oparte na nieprzetworzonych produktach roślinnych są bardziej ekonomiczne niż tradycyjne modele żywienia zawierające mięso.

Badanie „Cost and affordability of plant-based diets: global evidence from 2000 to 2025” zostało opublikowane 4 lutego 2026 roku w czasopiśmie Academia Nutrition and Dietetics. Jego autorami są David Goldman, związany z Uniwersytetem Helsińskim oraz firmą badawczo-analityczną Metabite w Stanach Zjednoczonych, a także Matthew Nagra z University of British Columbia w Kanadzie. Artykuł ma charakter przeglądu i powstał na podstawie systematycznej analizy badań opublikowanych w latach 2000-2025.

Autorzy przeprowadzili szeroki przegląd literatury naukowej, korzystając m.in. z baz PubMed i Google Scholar i uwzględnili tylko te badania, które bezpośrednio porównywały koszty diet roślinnych i tradycyjnych. W analizie znalazły się zarówno badania kliniczne, badania obserwacyjne dotyczące realnych wydatków konsumenckich, jak i modele ekonomiczne symulujące koszty diet w skali krajowej i globalnej. Taka konstrukcja pracy pozwoliła uchwycić zarówno krótkoterminowe zmiany w wydatkach, jak i szersze, systemowe konsekwencje wyborów żywieniowych.

Wniosek, który wyłania się z przekrojowej analizy, jest jednoznaczny – diety roślinne, szczególnie te oparte na produktach nieprzetworzonych, takich jak rośliny strączkowe, zboża, warzywa i owoce, są zazwyczaj tańsze niż diety obejmujące produkty odzwierzęce. Dotyczy to wielu krajów i różnych grup społecznych, choć skala oszczędności może się różnić w zależności od lokalnych cen żywności i poziomu dochodów.

Kluczowym czynnikiem odpowiadającym za niższe koszty jest eliminacja lub ograniczenie produktów odzwierzęcych. Mięso, ryby i nabiał należą do najdroższych elementów koszyka żywnościowego, dlatego ich zastąpienie produktami roślinnymi prowadzi do wyraźnych oszczędności.

Przegląd przywołuje także konkretne dane z wcześniejszych badań. W jednym z badań klinicznych przeprowadzonych w Stanach Zjednoczonych przejście na dietę wegańską wiązało się ze spadkiem dziennych wydatków na jedzenie o około 16 procent. W innym badaniu koszt diety roślinnej wynosił średnio niecałe 10 dolarów dziennie, podczas gdy dieta tradycyjna przekraczała 15 dolarów, co oznaczało różnicę sięgającą niemal 6 dolarów dziennie.

Jednocześnie autorzy wyraźnie podkreślają, że nie każda dieta roślinna automatycznie oznacza niższe koszty. Kluczowe znaczenie ma stopień przetworzenia produktów. Najtańsze są diety oparte na podstawowych składnikach, tj. kaszach, ryżu, warzywach czy strączkach. Natomiast diety bazujące na wysokoprzetworzonych zamiennikach mięsa i nabiału, popularnych zwłaszcza w krajach wysokorozwiniętych, mogą być znacząco droższe.

Badanie pokazuje także istotne różnice regionalne. W krajach o średnich dochodach, gdzie tradycyjna dieta jest bogata w produkty odzwierzęce, przejście na dietę roślinną niemal zawsze prowadzi do obniżenia kosztów. W krajach najbiedniejszych sytuacja jest bardziej złożona – nawet zdrowe diety roślinne mogą pozostawać poza zasięgiem finansowym części populacji. Z kolei w krajach bogatych wyższe koszty pojawiają się głównie wtedy, gdy dieta opiera się na drogich produktach przetworzonych, a nie na prostych składnikach roślinnych.

Jednym z najbardziej interesujących wniosków pracy jest tzw. „paradoks percepcji”. Mimo że dane empiryczne wskazują na niższe koszty diet roślinnych, wielu konsumentów i konsumentek (zwłaszcza w krajach rozwiniętych) nadal uważa je za drogie. Autorzy wskazują, że wynika to m.in. z silnej obecności marketingowej kosztownych produktów roślinnych oraz utrwalonych przekonań kulturowych dotyczących wartości mięsa.

W szerszym kontekście badanie wpisuje się w rosnącą liczbę analiz wskazujących, że zmiana diety może być jednym z kluczowych narzędzi w walce z kryzysami zdrowotnymi, klimatycznymi i ekonomicznymi. Diety roślinne, zwłaszcza w swojej mniej przetworzonej formie, mogą jednocześnie obniżać koszty życia, zmniejszać ryzyko chorób przewlekłych i ograniczać presję na środowisko naturalne.

Choć publikacja nie rozstrzyga wszystkich sporów wokół diet roślinnych, jedno wydaje się pewne – przekonanie o ich wysokim koszcie nie znajduje potwierdzenia w danych obejmujących ćwierć wieku badań. W świetle zgromadzonych dowodów pytanie nie brzmi już, czy dieta roślinna jest droższa, lecz dlaczego wciąż tak wielu ludzi w to wierzy.

Photo by Alexander Grey on Unsplash