Odpady żywnościowe a antybiotykooporność

Straty i marnowanie żywności stanowią istotny problem ekonomiczny i środowiskowy. Coraz więcej badań wskazuje, że ma on również poważny wymiar zdrowotny. Eksperci i ekspertki FAO podkreślają, że odpady żywnościowe mogą przyczyniać się do rozwoju i rozprzestrzeniania oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe (AMR), jednego z największych wyzwań współczesnej medycyny.

AMR to zjawisko, w którym bakterie, wirusy i inne mikroorganizmy uodparniają się na działanie leków, takich jak antybiotyki. W efekcie leczenie infekcji staje się trudniejsze, a w niektórych przypadkach nieskuteczne. Problem ten jest już dziś powiązany z milionami zgonów rocznie na całym świecie.

Wyrzucanie odpadów żywnościowych na składowiska lub dzikie wysypiska zwiększa ryzyko związane z AMR, podczas gdy niektóre procesy przetwarzania odpadów, takie jak kompostowanie, mogą ograniczać geny oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe – wynika z artykułu przeglądowego pt. „Ryzyko rozprzestrzeniania się oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe poprzez straty i marnowanie żywności”, opublikowanego w Infectious Diseases of Poverty.

Opracowanie przygotował zespół ekspertów i ekspertek FAO, w tym Junxia Song, starsza specjalistka ds. zdrowia zwierząt, obecnie kierująca Działem One Health i Kontroli Chorób w FAO.

Powiązanie strat i marnowania żywności z AMR jest zarówno aktualne, jak i strategiczne, ponieważ stwarza możliwość skoordynowanych działań, które jednocześnie ograniczają odpady i wzmacniają globalne wysiłki na rzecz powstrzymania AMR – powiedziała Junxia.

Odpady żywnościowe stanowią szczególnie sprzyjające środowisko dla bakterii, ponieważ zawierają bogate źródło składników odżywczych. Badania wykazały, że w odpadach pochodzących z gospodarstw domowych, szkół czy szpitali występują wysokie poziomy genów oporności na różne antybiotyki, w tym również te stosunkowo nowe. W niektórych przypadkach ich stężenie jest wyższe niż w osadach ściekowych czy odchodach zwierzęcych, które dotychczas uznawano za główne źródła rozprzestrzeniania AMR w środowisku. Szczególnie problematyczne są odpady pochodzenia zwierzęcego, zwłaszcza rybne, gdzie różnorodność i skala oporności są największe.

Istotną rolę w tym zjawisku odgrywa również sektor rolny. Szacuje się, że produkcja zwierzęca odpowiada za niemal 75% globalnego zużycia antybiotyków. Pozostałości tych substancji oraz geny oporności wykrywane są nie tylko w mięsie, ale także w produktach roślinnych, takich jak warzywa liściaste, marchew czy pomidory. Oznacza to, że problem obejmuje cały łańcuch żywnościowy, od produkcji, przez dystrybucję, aż po konsumpcję i utylizację odpadów.

Sposób zagospodarowania odpadów ma kluczowe znaczenie dla skali zagrożenia. Składowanie ich na wysypiskach lub w niekontrolowanych miejscach sprzyja rozprzestrzenianiu się oporności, zwłaszcza gdy dochodzi do kontaktu z dzikimi zwierzętami lub zanieczyszczenia wód gruntowych i powierzchniowych. Choć niektóre metody przetwarzania, takie jak kompostowanie, mogą ograniczać obecność genów oporności, ich skuteczność zależy od odpowiednich warunków, w tym temperatury i czasu trwania procesu. Z kolei fermentacja beztlenowa, wykorzystywana przy produkcji biogazu, wykazuje potencjał w redukcji AMR, jednak wymaga dalszych badań i optymalizacji.

Eksperci i ekspertki podkreślają, że dotychczas rola strat i marnowania żywności w rozprzestrzenianiu AMR była niedostatecznie analizowana, a szczególnie brakuje danych z krajów o niższych dochodach, gdzie stosowanie antybiotyków jest mniej regulowane. Wskazuje się także na potrzebę intensyfikacji badań nad opornością na leki przeciwgrzybicze oraz rozwijania globalnych systemów monitorowania tego zjawiska.

Żywność to sprawa nas wszystkich, a zapewnienie jej bezpieczeństwa jest wspólną odpowiedzialnością. Ograniczenie rozprzestrzeniania AMR poprzez straty i marnowanie żywności wymaga skoordynowanych działań we wszystkich sektorach – podsumowuje zastępca dyrektora generalnego FAO i główny lekarz weterynarii Thanawat Tiensin.

W obliczu rosnącego zagrożenia kluczowe staje się podejście systemowe, które łączy ograniczanie marnowania żywności z działaniami na rzecz racjonalnego stosowania środków przeciwdrobnoustrojowych. Tylko w ten sposób możliwe będzie zahamowanie rozprzestrzeniania się oporności i zapewnienie skuteczności leków w przyszłości.

Photo: Freepik