„Mądre Wioski” łączą się, by wzmacniać bezpieczeństwo żywnościowe

W Małopolsce powstała inicjatywa „Mądre Wioski, przedmieścia w mieście”, która ma połączyć samorządy, organizacje społeczne, instytucje publiczne i środowiska eksperckie wokół wspólnej wizji rozwoju lokalnego ponad administracyjnymi granicami. „Współpraca miasta z otaczającymi gminami staje się dziś koniecznością, ponieważ miasto nie jest samowystarczalne żywnościowo, a wieś i przedmieścia nie powinny być traktowane wyłącznie jako zaplecze mieszkaniowe, czy teren inwestycyjny. Miasto potrzebuje wsi jako źródła żywności, krajobrazu i stabilności. Wieś potrzebuje miasta jako partnera, rynku zbytu i przestrzeni świadomej konsumpcji” – wyjaśnia Janusz Bończak, jeden z sygnatariuszy porozumienia.

Wielostronne porozumienie w tej sprawie podpisano w marcu w Małopolskim Urzędzie Wojewódzkim w Krakowie. Pod dokumentem podpisali się przedstawiciele i przedstawicielki administracji rządowej i samorządowej, organizacji społecznych oraz instytucji wspierających rozwój regionalny. Wśród sygnatariuszy i sygnatariuszek znaleźli się II wicewojewoda małopolski Ryszard Śmiałek, prezydent Krakowa Aleksander Miszalski, wójt gminy Wielka Wieś Krzysztof Wołos, dyrektor Biura Stowarzyszenia Metropolia Krakowska Daniel Wrzoszczyk, przedstawiciele Stowarzyszenia Korona Północnego Krakowa Piotr Adamczuk i Barbara Kawa, dyrektor krakowskiego oddziału Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa Marcin Kobuszewski, dyrektor Małopolskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego Bronisław Dutka oraz dr hab. Joanna Hańderek, profesorka Uniwersytetu Jagiellońskiego reprezentująca Stowarzyszenie Kuźnica. Sygnatariuszem porozumienia został również magazyn Istota.info, reprezentowany przez redaktora naczelnego, Janusza Bończaka, pełniącego zarazem funkcję społecznego doradcy Wojewody Małopolskiego ds. rolnictwa i rozwoju wsi.

Twórcy i twórczynie inicjatywy podkreślają, że projekt nie powstał wyłącznie jako administracyjna deklaracja współpracy. Jego fundamentem są doświadczenia budowane wokół Wielkowiejskiego Targu, który w ostatnich latach stał się miejscem spotkań mieszkańców i mieszkanek, lokalnych producentów i producentek żywności, osób zajmujących się rzemiosłem, organizacji społecznych oraz samorządów. To właśnie tam wypracowano model współdziałania oparty nie tylko na handlu, ale przede wszystkim na budowaniu relacji i wzajemnego zaufania.

„Lokalne łańcuchy dostaw wpływają na jakość i bezpieczeństwo żywności nie tylko dlatego, że skracają drogę produktu od pola do stołu. Ich największą wartością jest odzyskanie relacji między producentem a konsumentem. Dzisiaj ta relacja jest w dużej mierze przejęta przez pośredników, hurtownie i sieci handlowe. Rolnik często nie wie, czego naprawdę szukają mieszkańcy miast, a konsumenci nie wiedzą, skąd pochodzi jedzenie, jak powstało i jaka praca za nim stoi” – podkreśla Janusz Bończak. To spostrzeżenie opiera przede wszystkim na własnym doświadczeniu. „Kilka lat temu pojawiłem się na podkrakowskim targu rolnym jako wystawca z wegańskim magazynem i własnymi wypiekami przygotowanymi według roślinnych receptur. Mogło się wydawać, że będzie to zderzenie dwóch światów: lokalnej tradycji i weganizmu. Stało się jednak coś odwrotnego. Zostałem przyjęty bardzo życzliwie, a po pewnym czasie panie z Kół Gospodyń Wiejskich zaczęły przygotowywać na kolejnych targach także tradycyjne potrawy w wersji wegańskiej. Targ stał się w praktyce społecznym laboratorium, miejscem spotkania tradycji z nowoczesnością, rolników z konsumentami i różnych sposobów myślenia o jedzeniu. Najważniejszym językiem okazał się nie konflikt czy wzajemne oskarżenia, ale szacunek, rozmowa i zrozumienie tradycji oraz codziennego doświadczenia ludzi” – dodaje.

Idea „Mądrych Wiosek” zakłada rozwój oparty na lokalności i współpracy między obszarami wiejskimi a miastem. Ważnym elementem projektu jest wspieranie małych gospodarstw i lokalnej przedsiębiorczości oraz rozwój krótkich łańcuchów dostaw, które mają zwiększać bezpieczeństwo żywnościowe i wzmacniać regionalną gospodarkę. Autorzy i autorki inicjatywy zwracają uwagę, że współczesne wyzwania związane z rozwojem regionów wymagają większej współpracy między samorządami, instytucjami i społecznościami działającymi po obu stronach administracyjnych granic.

„Inicjatywa „Mądre Wioski. Przedmieścia w Mieście” jest dla mnie czymś więcej niż projektem administracyjnym. To próba odbudowy komunikacji między miastem a wsią. Lokalny targ, spotkanie, panel czy zwykła rozmowa przy stoisku pozwalają zweryfikować realne potrzeby mieszkańców. Konsument może zapytać o jakość, sezonowość czy sposób produkcji, a rolnik usłyszeć, czego naprawdę oczekują ludzie: świeżości, lokalności, mniejszego przetworzenia, większej przejrzystości czy także żywności roślinnej. Krótki łańcuch dostaw nie oznacza więc wyłącznie krótszego transportu. Oznacza również większą przejrzystość, szybszą reakcję na potrzeby mieszkańców i większą odporność lokalnego systemu żywnościowego” – tłumaczy Janusz Bończak.

Porozumienie przewiduje organizację działań edukacyjnych, wydarzeń lokalnych, targów oraz wspólnych inicjatyw społecznych. Kluczowym elementem ma być jednak stała współpraca między partnerami projektu. W tym celu powołano zespół koordynujący dalsze działania. Pierwsze posiedzenie zespołu odbyło się w kwietniu w Urzędzie Gminy Wielka Wieś. Podczas obrad ustalono strukturę organizacyjną grupy. Funkcję przewodniczącej powierzono prof. Joannie Hańderek, natomiast koordynację prac potwierdzono Januszowi Bończakowi. W skład zespołu weszli przedstawiciele i przedstawicielki wszystkich stron porozumienia, reprezentujący administrację publiczną, organizacje społeczne, instytucje wspierające rolnictwo oraz środowiska eksperckie. Siedzibą zespołu został Urząd Gminy Wielka Wieś. Najbliższe działania Zespołu koncentrują się na wzmacnianiu współpracy między partnerami, rozwijaniu lokalnych targów, tworzeniu wspólnego kalendarza wydarzeń oraz budowaniu trwałej przestrzeni rozmowy między mieszkańcami miast i gmin podkrakowskich.

Jeśli „Mądre Wioski” pozostaną praktycznym miejscem współpracy samorządów, rolników, konsumentów, szkół, organizacji społecznych i lokalnych mediów, mogą stać się modelem dla innych regionów. Ich siłą – jak podkreśla Janusz Bończak – jest budowanie spokojnej przestrzeni rozmowy o żywności, jakości życia, odpowiedzialności i bezpieczeństwie żywnościowym. „Mieszkańcy mogą dzięki tej inicjatywie zyskać nie tylko dostęp do lokalnych produktów, ale także większy wpływ na system żywnościowy i lepsze zrozumienie tego, co jedzą i kogo wspierają swoimi wyborami” – konkluduje.

Photo by Karen Longwell on Canva