Stanowisko Green REV Institute ws. unijnego pakietu edukacyjnego 2040

Green REV Institute przedstawił stanowisko w konsultacjach Komisji Europejskiej dotyczących pakietu edukacyjnego 2040. Organizacja postuluje, aby edukację zdrowotną, żywnościową i klimatyczną uznać za część podstawowych kompetencji szkolnych – na równi z czytaniem, liczeniem i umiejętnościami cyfrowymi.

Stanowisko zostało przygotowane w związku z pracami nad europejską mapą drogową dotyczącą jakości edukacji, podstawowych umiejętności, sytuacji nauczycielek i nauczycieli oraz edukacji cyfrowej. Green REV Institute wskazuje, że modernizacja systemów edukacyjnych powinna uwzględniać także wiedzę potrzebną do rozumienia zależności między żywnością, zdrowiem publicznym, klimatem i bezpieczeństwem żywnościowym.

Podstawą stanowiska są m.in. wyniki raportu „Klimat na talerzu. Wybory żywieniowe starszych nastolatków w perspektywie zdrowia i klimatu”, przygotowanego przez Fundację More in Common Polska na zlecenie Green REV Institute. Badanie jakościowe przeprowadzono wśród 42 osób w wieku 15–18 lat, uczących się w szkołach ponadpodstawowych w sześciu polskich miastach.

Z badania wynika, że szkoła odgrywa niewielką rolę w kształtowaniu wiedzy i nawyków żywieniowych młodzieży. Krótkie przerwy, ceny posiłków oraz oferta stołówek i automatów sprawiają, że o wyborze jedzenia decydują przede wszystkim dostępność, koszt, wygoda i smak. Uczennice i uczniowie mają podstawową wiedzę o zdrowym odżywianiu oraz zmianie klimatu, ale rzadko łączą ją z codziennymi decyzjami żywieniowymi.

Green REV Institute zwraca również uwagę na nierówności w dostępie do zdrowej żywności. W 2023 roku skrajne ubóstwo dotknęło w Polsce 522 tys. dzieci i młodzieży, a zdrowsza żywność była w przeliczeniu na kalorię średnio ponad dwukrotnie droższa od żywności wysoko przetworzonej. Zdaniem organizacji edukacja powinna pomagać młodym osobom rozumieć mechanizmy rynkowe i marketingowe oraz podejmować decyzje w warunkach ograniczonego czasu i budżetu.

W stanowisku podkreślono, że edukacja żywnościowa nie może ograniczać się do czytania etykiet i nauki przygotowywania posiłków. Powinna rozwijać myślenie systemowe: pokazywać wpływ produkcji i konsumpcji żywności na klimat, bioróżnorodność, zdrowie i bezpieczeństwo żywnościowe, a także wyjaśniać znaczenie łańcuchów dostaw, zależności od importu i koncentracji rynku spożywczego.

Green REV Institute rekomenduje wspieranie opartych na dowodach programów edukacji żywieniowej, zdrowotnej i klimatycznej oraz finansowanie pilotaży łączących wiedzę o żywieniu z aspektami emocjonalnymi i psychologicznymi. Organizacja postuluje również rozwój lokalnej współpracy szkół, samorządów i dostawców żywności, inwestycje w szkolne stołówki oraz wykorzystanie zamówień publicznych do zwiększania dostępności zdrowych posiłków. Jako przykład przedstawia program Roślinna Szkoła REV i jego dziesięć postulatów.

Osobnym obszarem rekomendacji jest edukacja cyfrowa. Zdaniem Green REV uczennice i uczniowie powinni uczyć się rozpoznawania reklamy i dezinformacji dotyczącej żywności oraz mechanizmów algorytmicznego dopasowywania przekazów marketingowych kierowanych do osób niepełnoletnich. Organizacja proponuje również, aby unijne systemy monitorowania uwzględniały rzeczywiste kompetencje decyzyjne młodzieży, a nie wyłącznie deklarowany poziom wiedzy.

Green REV Institute wzywa ponadto Komisję Europejską do zmiany unijnego programu dystrybucji żywności w szkołach. Zdaniem organizacji finansowanie wyłącznie owoców, warzyw i mleka zwierzęcego, bez uwzględnienia pełnowartościowej żywności roślinnej, dyskryminuje osoby stosujące dietę roślinną i utrwala publiczne wsparcie dla sektora hodowli zwierząt.

W stanowisku znalazł się również apel o powrót do prac nad unijnym prawem dotyczącym zrównoważonych systemów żywnościowych. Green REV Institute wskazuje, że bez regulacji obejmujących reklamę, promocję, zamówienia publiczne i dostępność żywności sama edukacja nie wystarczy do zapewnienia wszystkim osobom dostępu do zdrowej, sprawiedliwej i zrównoważonej diety.