UE szuka cyfrowych rozwiązań dla rolnictwa

Komisja Europejska po raz pierwszy organizuje EU Agri-Hackathon – wydarzenie, podczas którego programistki i programiści, osoby prowadzące gospodarstwa rolne, badaczki i badacze, przedsiębiorczynie i przedsiębiorcy oraz ekspertki i eksperci będą wspólnie projektować cyfrowe narzędzia dla europejskiego rolnictwa. Inicjatywa odbędzie się w dniach 16–18 października i ma wspierać rozwój rozwiązań odpowiadających na konkretne potrzeby osób pracujących w sektorze rolno-spożywczym.

Choć sam hackathon nie zmienia prawa ani zasad funkcjonowania Wspólnej Polityki Rolnej, dobrze pokazuje kierunek obrany przez Unię Europejską. Coraz większą rolę mają odgrywać dane, automatyzacja oraz narzędzia cyfrowe wspierające podejmowanie decyzji w gospodarstwach. Komisja Europejska od kilku lat rozwija strategię cyfryzacji rolnictwa, która zakłada wykorzystanie technologii zarówno do zwiększania konkurencyjności sektora, jak i ograniczania jego wpływu na środowisko.

Organizatorki i organizatorzy wyznaczyli uczestniczkom i uczestnikom trzy główne wyzwania. Pierwsze dotyczy ograniczenia obciążeń administracyjnych, tak aby osoby prowadzące gospodarstwa poświęcały mniej czasu na formularze i sprawozdawczość. Drugie koncentruje się na lepszym wykorzystaniu danych pochodzących z czujników, maszyn i urządzeń cyfrowych, które coraz częściej funkcjonują w gospodarstwach. Trzecie wyzwanie obejmuje usprawnienie wymiany informacji w łańcuchu żywnościowym, przy jednoczesnym zachowaniu kontroli nad danymi przez osoby prowadzące gospodarstwa. Wszystkie trzy obszary łączy jedno hasło: uproszczenie.

To właśnie uproszczenie administracji jest obecnie jednym z najczęściej powtarzanych postulatów w unijnej polityce rolnej. Komisja Europejska wskazuje, że rolniczki i rolnicy coraz częściej muszą zarządzać nie tylko produkcją, ale także dużą liczbą danych oraz obowiązków sprawozdawczych. Cyfrowe narzędzia mają pomagać w automatycznym raportowaniu, analizie danych z gospodarstwa oraz komunikacji z partnerami w łańcuchu dostaw.

Cyfryzacja może poprawiać efektywność wykorzystania wody, nawozów czy środków ochrony roślin, ograniczać straty żywności oraz wspierać podejmowanie decyzji opartych na danych. Jednocześnie sama technologia nie rozwiązuje problemów wynikających ze zmian klimatu, degradacji gleb, niestabilności rynków czy koncentracji rynku rolno-spożywczego. To, czy nowe rozwiązania będą służyły bardziej zrównoważonemu systemowi żywnościowemu, zależy przede wszystkim od tego, jakie cele zostaną przed nimi postawione.

Nie bez znaczenia pozostaje również kwestia danych. Komisja Europejska podkreśla, że nowe rozwiązania powinny wzmacniać pozycję osób prowadzących gospodarstwa, a nie prowadzić do utraty kontroli nad informacjami dotyczącymi produkcji. Jednym z celów hackathonu jest więc opracowanie narzędzi, które ułatwią współpracę w łańcuchu żywnościowym, jednocześnie pozostawiając decyzję o udostępnianiu danych po stronie ich właścicielek i właścicieli.

O tym, czy technologia stanie się narzędziem transformacji systemu żywnościowego, czy utrwalenia obecnego modelu, decydują cele polityki rolnej oraz sposób jej wykorzystania.

Realizowana przez Unię Europejską strategia cyfryzacji rolnictwa obejmuje rozwój rolnictwa precyzyjnego, wykorzystanie sztucznej inteligencji, danych satelitarnych oraz budowę wspólnej europejskiej przestrzeni danych dla rolnictwa. Według Komisji Europejskiej technologie cyfrowe mają wspierać modernizację sektora, poprawiać jego odporność i ułatwiać realizację celów środowiskowych.

W przypadku produkcji zwierzęcej cyfrowe narzędzia coraz częściej wykorzystywane są do monitorowania zdrowia zwierząt, automatyzacji karmienia, zarządzania budynkami inwentarskimi czy optymalizacji produkcji. Mogą poprawiać warunki utrzymania zwierząt i ograniczać zużycie części zasobów w istniejących gospodarstwach. Jednocześnie mogą zwiększać efektywność przemysłowej hodowli zwierząt, nie zmieniając modelu produkcji odpowiedzialnego za znaczną część emisji gazów cieplarnianych, wysokie zużycie gruntów i pasz oraz presję na zasoby wodne i bioróżnorodność.

Z tego powodu sama cyfryzacja nie przesądza o kierunku transformacji systemu żywnościowego. Te same technologie mogą wspierać gospodarstwa rozwijające agroekologię, rolnictwo regeneratywne czy produkcję roślinną o mniejszym wpływie na środowisko. Mogą jednak również zwiększać wydajność istniejącego modelu intensywnej produkcji, utrwalając jego podstawowe założenia.

Ostatecznie nie technologia decyduje o kierunku zmian, lecz cele, którym ma służyć. Jeżeli priorytetem będzie wyłącznie wzrost wydajności, cyfryzacja może utrwalić obecny model produkcji. Jeżeli natomiast zostanie powiązana z rozwojem zrównoważonych systemów żywnościowych, ograniczaniem przemysłowej hodowli zwierząt oraz celami klimatycznymi i środowiskowymi, może stać się jednym z narzędzi transformacji europejskiego rolnictwa.

Photo by Toon Lambrechts on Unsplash