Nowe wytyczne żywieniowe w Holandii – mają służyć ludziom i środowisku

Holenderskie Centrum Żywienia zaktualizowało krajowe wytyczne żywieniowe. Dokument ogranicza zalecane spożycie mięsa i sera, zachęca do częstszego sięgania po rośliny strączkowe oraz uwzględnia wpływ produkcji żywności na środowisko. Nowe zalecenia opierają się na założeniu, że troska o zdrowie ludzi i kondycję planety powinny iść w parze.

Holenderskie Centrum Żywienia opublikowało w kwietniu 2026 roku zaktualizowaną wersję krajowego przewodnika żywieniowego „Schijf van Vijf”, znanego jako Koło Pięciu. Model ten funkcjonuje od 1953 roku i jest regularnie aktualizowany wraz z rozwojem wiedzy naukowej oraz zmieniającymi się wyzwaniami zdrowotnymi i środowiskowymi. Najnowsza edycja powstała na podstawie zaleceń Holenderskiej Rady Zdrowia opublikowanych pod koniec 2025 roku.

Nowe rekomendacje oparto na aktualnych dowodach naukowych. Uwzględniają one potrzeby zdrowotne społeczeństwa, bezpieczeństwo żywności oraz wpływ jej produkcji na środowisko. Holenderskie Centrum Żywienia wskazuje, że proponowany model odżywiania ma sprzyjać zdrowiu, a jednocześnie wspierać bardziej zrównoważony system żywnościowy i ograniczać presję na zasoby naturalne.

Zdrowie, zrównoważony rozwój i bezpieczeństwo żywności są nierozerwalnie ze sobą powiązane i dlatego należy je rozpatrywać łącznie. Zalecenia dietetyczne, które nie uwzględniają bezpieczeństwa żywności, nie mogą być nazwane zdrowymi. Dotyczy to również zrównoważonego rozwoju: zdrowa żywność będzie dostępna w przyszłości tylko wtedy, gdy już teraz weźmiemy pod uwagę środowisko i klimat. Zrównoważony rozwój nie jest zatem odrębnym celem, lecz niezbędnym elementem wspierającym zdrowie – wyjaśniają autorzy i autorki aktualnego modelu.

Największą zmianą jest ograniczenie spożycia mięsa. Dotychczas zalecany limit wynosił 500 gramów tygodniowo. W nowej wersji przewodnika obniżono go do 300 gramów. Z tej ilości najwyżej 100 gramów powinno stanowić czerwone mięso. Ograniczenie wynika z badań wskazujących na związek między wysokim spożyciem czerwonego mięsa a większym ryzykiem chorób układu krążenia i niektórych nowotworów. Znaczenie mają również kwestie środowiskowe, ponieważ produkcja wołowiny i innych rodzajów czerwonego mięsa wiąże się z wysoką emisją gazów cieplarnianych oraz dużym zużyciem gruntów i wody.

Zmieniły się także zalecenia dotyczące sera. Dzienna porcja została zmniejszona o 50%, z 40 do 20 gramów. Holenderskie Centrum Żywienia rekomenduje częstsze wybieranie wzbogacanych produktów roślinnych jako źródła wapnia i innych składników odżywczych obecnych w nabiale.

Największym beneficjentem zmian są rośliny strączkowe. Nowa wersja Koła Pięciu zwiększa rekomendowaną ilość ich spożycia z dotychczasowych 120–180 gramów do około 250 gramów tygodniowo. Zdaniem ekspertów i ekspertek większa obecność roślin strączkowych pozwala ograniczyć spożycie białka zwierzęcego bez ryzyka pogorszenia jakości diety.

Wśród produktów szczególnie polecanych znalazły się soczewica, ciecierzyca, groch i różne odmiany fasoli, które są bogatym źródłem białka, błonnika oraz składników mineralnych. W wytycznych wskazano również tofu i tempeh jako wartościowe zamienniki mięsa w codziennych posiłkach. Dietę mają uzupełniać także niesolone orzechy, dostarczające zdrowych tłuszczów, białka i wielu cennych mikroelementów. Zdaniem autorów i autorek przewodnika różnorodność produktów roślinnych jest kluczowa dla utrzymania odpowiednio zbilansowanego sposobu żywienia.

Przewodnik ma ułatwiać codzienne komponowanie posiłków w taki sposób, aby były zdrowe, smaczne i jednocześnie bardziej przyjazne dla środowiska. W przewodniku uwzględniono pięć podstawowych grup produktów spożywczych, z których można tworzyć pełnowartościowe posiłki odpowiadające potrzebom organizmu.

Zmiany są już widoczne w holenderskim sektorze spożywczym. Raport organizacji badawczej Foodvalley wskazuje, że producenci i producentki żywności oraz sieci handlowe coraz częściej zmieniają receptury swoich produktów. Na rynku przybywa żywności hybrydowej, w której część mięsa zastępują składniki roślinne, między innymi ciecierzyca, ziemniaki lub wodorosty. W niektórych produktach ich udział sięga 40%.

Holenderskie wytyczne wpisują się w zmiany obserwowane w wielu krajach Europy. Coraz częściej zalecenia żywieniowe łączą zdrowie publiczne z wpływem produkcji żywności na środowisko. To element szerszego procesu legislacyjno-edukacyjnego w polityce żywieniowej w Europie, odpowiadającego na dynamiczne zmiany społeczne, zdrowotne i środowiskowe.

Photo by Stephanie LeBlanc on Unsplash