Nueva Pescanova wycofuje projekt fermy ośmiornic

Pierwsza na świecie komercyjna ferma ośmiornic nie powstanie na jednej z Wysp Kanaryjskich, w porcie Las Palmas. Wycofanie projektu nastąpiło po pięciu latach społecznego i naukowego sprzeciwu, lecz nie zamyka drogi do podobnej inwestycji w innym miejscu.

23 lipca Nueva Pescanova złożyła do Zarządu Portu Las Palmas wniosek o wycofanie się z postępowania dotyczącego koncesji na budowę fermy ośmiornic. Władze portu zapowiedziały umorzenie sprawy prowadzonej od maja 2021 roku. Tym samym inwestycja planowana w doku La Esfinge nie zostanie zrealizowana.

Decyzję poprzedziła pięcioletnia międzynarodowa kampania prowadzona przez organizacje zajmujące się ochroną zwierząt i środowiska, wspierana przez osoby ze świata nauki oraz mieszkanki i mieszkańców Wysp Kanaryjskich. W tym czasie Compassion in World Farming opublikowała trzy raporty przedstawiające wiedzę naukową o odczuwaniu i potrzebach ośmiornic, a także środowiskowych i społecznych konsekwencjach ich przemysłowej hodowli.

Tylko w ostatnich sześciu tygodniach kampanii osoby wspierające organizację wysłały do władz portu Las Palmas ponad 43 tys. wiadomości z żądaniem formalnego zamknięcia postępowania. List otwarty przeciwko inwestycji podpisało ponad 130 organizacji oraz osób ze świata nauki z różnych państw. Sprawa była również nagłaśniana przez media na całym świecie. CIWF określa wycofanie projektu jako rezultat pięciu lat mobilizowania opinii publicznej i wywierania presji na instytucje odpowiedzialne za wydanie zgody.

– Po latach wywierania presji to ogromne zwycięstwo dla ośmiornic, naszych oceanów oraz wszystkich, którzy przyłączyli się do kampanii mającej na celu powstrzymanie budowy pierwszej na świecie fermy hodowlanej ośmiornic. To inteligentne i dzikie zwierzęta, a nie produkty, które można zamykać na fermach przemysłowych. Decyzja o porzuceniu planów budowy wysyła jasny sygnał, że przyszłość produkcji żywności nie może opierać się na cierpieniu zwierząt – komentuje Małgorzata Szadkowska, prezeska Compassion Polska.

Sama Nueva Pescanova nie łączy jednak swojej decyzji z kampanią społeczną. Firma wskazuje na względy biznesowe i regulacyjne, nowe wymagania administracyjne oraz konieczność przeprowadzenia pełnej oceny oddziaływania inwestycji na środowisko. Zaznacza również, że wycofanie wniosku nie przesądza o przyszłej możliwości rozważenia innych rozwiązań technicznych, środowiskowych lub lokalizacyjnych. Decyzja dotycząca Wysp Kanaryjskich nie jest więc deklaracją całkowitego odejścia od prób przemysłowej hodowli ośmiornic.

Projekt od kilku lat napotykał problemy administracyjne. Uproszczona ocena środowiskowa wykazała możliwość wystąpienia znaczących negatywnych skutków, dlatego władze Wysp Kanaryjskich zażądały przeprowadzenia pełnej procedury. Zwracano uwagę między innymi na ryzyko pogorszenia jakości wody w porcie, odpady organiczne, uciążliwe zapachy oraz brak wystarczających informacji o środkach dezynfekujących i wpływie inwestycji na środowisko morskie.

Jeszcze w kwietniu 2026 roku firma przyznawała, że nie rozpoczęła wymaganej procedury. W maju władze portu podjęły działania prowadzące do wygaśnięcia wniosku ze względu na brak dalszych kroków po stronie inwestora. Wcześniej wygasło również postępowanie dotyczące zezwolenia na odprowadzanie ścieków, ponieważ Nueva Pescanova nie dostarczyła dokumentacji w wyznaczonym terminie.

Planowana ferma miała zajmować ponad 50 tys. metrów kwadratowych, a jej budowę wyceniano na około 50 mln euro. Zakład miał dostarczać 3 tys. ton mięsa ośmiornic rocznie. Oznaczałoby to hodowanie i zabijanie około miliona zwierząt każdego roku. Była to skala dotychczas niespotykana, gdyż ośmiornice trafiające na rynek pochodzą obecnie przede wszystkim z połowów.

Dokumentacja projektu ujawniona w 2023 roku przewidywała utrzymywanie ośmiornic we wspólnych zbiornikach w zagęszczeniu od 10 do 15 zwierząt na metr sześcienny. Na niektórych etapach hodowli miały być wystawiane na całodobowe światło. Planowaną metodą zabijania było zanurzanie ich w lodowej zawiesinie o temperaturze około minus 3 stopni Celsjusza. Prowadzi ona do stopniowej utraty funkcji życiowych i jest uznawana przez osoby eksperckie za źródło bólu oraz przedłużonego cierpienia.

Sprzeciw wobec inwestycji opierał się na coraz obszerniejszej wiedzy naukowej dotyczącej zdolności ośmiornic do odczuwania. Analiza London School of Economics, obejmująca ponad 300 badań nad głowonogami i skorupiakami, wykazała bardzo silne dowody na zdolność ośmiornic do świadomego przeżywania bólu i innych stanów. Zwierzęta te uczą się, zapamiętują wcześniejsze doświadczenia, rozwiązują problemy, wykazują elastyczne zachowania ochronne i reagują na środki przeciwbólowe. Autorzy i autorki analizy zalecili prawne uznanie wszystkich głowonogów za zwierzęta czujące.

Warunki planowane przez Nueva Pescanova pozostawały w sprzeczności z potrzebami zwierząt prowadzących przeważnie samotniczy tryb życia. Wysokie zagęszczenie mogłoby powodować chroniczny stres, agresję, obrażenia, a nawet kanibalizm. Zamknięte, jednolite zbiorniki ograniczałyby możliwość eksplorowania otoczenia, ukrywania się i podejmowania zachowań typowych dla ośmiornic.

Projekt budził również zastrzeżenia związane z klimatem, różnorodnością biologiczną i bezpieczeństwem żywnościowym. Ośmiornice są drapieżnikami, dlatego ich hodowla wymagałaby paszy zawierającej składniki pozyskiwane z innych zwierząt wodnych. CIWF oszacowała, że w pierwszym roku działania fermy do wyprodukowania 3 tys. ton mięsa ośmiornic mogłoby zostać wykorzystanych nawet 28 tys. ton dziko odławianych ryb.

Przeznaczanie dziko żyjących ryb na paszę zwiększałoby presję na już nadmiernie eksploatowane ekosystemy morskie. Z tego powodu CIWF wskazuje, że przemysłowa hodowla mięsożernych gatunków w akwakulturze nie rozwiązuje problemu przełowienia, lecz przenosi część presji z jednych zwierząt wodnych na inne.

Wycofanie projektu na Gran Canarii nie tworzy prawnej bariery przed rozpoczęciem podobnej inwestycji przez Nueva Pescanova lub inną firmę. Hiszpańskie prawo nadal nie zakazuje przemysłowej hodowli ośmiornic. W czerwcu 2025 roku w Kongresie Deputowanych opublikowano projekt ustawy zakazującej ich hodowli w niewoli i akwakulturze w celach konsumpcyjnych oraz gospodarczych. Propozycja nie stała się dotychczas obowiązującym prawem.

Compassion in World Farming zapowiada więc kontynuowanie działań w Hiszpanii i na arenie międzynarodowej. Organizacja domaga się ustawowego zakazu hodowli ośmiornic oraz powstrzymania rozwoju przemysłowej akwakultury gatunków mięsożernych.

Zakończenie postępowania w Las Palmas powstrzymało konkretną inwestycję, która miała co roku zamykać w zbiornikach i zabijać około miliona dzikich, czujących zwierząt. Trwałość tego zwycięstwa będzie jednak zależała od decyzji politycznych. Bez prawnego zakazu projekt może powrócić pod inną nazwą, w zmienionej technologii albo w innym miejscu.

Przeczytaj także: Morskie życie vs. morski biznes, wywiad z Cataliną López Salazar, lekarką weterynarii i dyrektorką Aquatic Animal Alliance – globalnej koalicji 180 organizacji działających na rzecz poprawy dobrostanu zwierząt wodnych.

Photo by Serena Repice Lentini on Unsplash