Zmień system żywnościowy!
Zróbmy to razem
Oddajmy głos rybom – wydanie specjalne czasopisma Zoophilologica
Najnowszy, specjalny numer czasopisma „Zoophilologica” poświęcony rybom to wyjątkowa próba zmiany dotychczasowego paradygmatu myślenia o tych istotach. Choć ryby od wieków towarzyszą człowiekowi, wciąż pozostają w cieniu etycznych rozważań dotyczących praw zwierząt. Zawarte w numerze artykuły podejmują między innymi kwestie etycznego traktowania ryb w przemyśle akwakultury, ich roli w badaniach naukowych oraz obecności w kulturze i systemie prawnym. Teksty prezentują interdyscyplinarne spojrzenie, które łączy rzetelną wiedzę naukową z refleksją nad statusem ryb jako istot czujących, a nie tylko traktowanych instrumentalnie, jako surowiec.
Inspiracją do powstania tego numeru była VII Ogólnopolska Konferencja Naukowa „Oddajmy głos rybom” z listopada 2023 roku. Ekspertki i eksperci podkreślali, że mimo potwierdzonych naukowo zdolności ryb do odczuwania bólu i stresu, ich cierpienie jest często ignorowane lub marginalizowane. To wyzwanie dotyczy zarówno przemysłu akwakultury, jak i nas – konsumentek i konsumentów.
Artykuły zgromadzone w tym numerze podejmują wiele ważnych tematów. Barbara Grabowska otwiera dyskusję pytaniem, czy ryby są traktowane jako „gorszy rodzaj zwierząt” – pytanie to prowokuje do refleksji nad hierarchiami wartości, które kształtują nasze postawy wobec różnych gatunków. Grzegorz Francuz omawia ryby zarówno jako cenne zasoby naturalne, jak i czujące istoty, wskazując na sprzeczności między ich rolą w gospodarce a biologiczną rzeczywistością.
Piotr Rzymski i Dominika Sikora prezentują perspektywę przyszłości, analizując rozwój metod pozyskiwania mięsa ryb in vitro, które mogą ograniczyć cierpienie tych zwierząt i zmniejszyć presję na środowisko. Przemysław Andrzej Wechta z kolei pokazuje, jak przez wieki tuńczyk błękitnopłetwy funkcjonował jako symbol luksusu i jednocześnie obiekt konsumpcji, podkreślając kulturowo-społeczne aspekty traktowania ryb.
W historycznym kontekście Paweł Pasieka przybliża argumenty dziewiętnastowiecznych wegetariańskich myślicieli, którzy krytykowali jedzenie ryb jako sprzeczne z etyką troski o życie. Z kolei artykuł Andrzeja Jarynowskiego analizuje, jak media relacjonują katastrofy ekologiczne wpływające na zdrowie ryb, ukazując skomplikowane wyzwania związane z ochroną ich życia.
Dorota Probucka dokonuje krytycznej analizy współczesnego wędkarstwa, zwracając uwagę na dylematy etyczne związane z tą praktyką. Karolina Kuszlewicz natomiast analizuje trudności prawne i moralne na przykładzie głośnej sprawy karpi, podkreślając, jak trudno jest uznać cierpienie ryb w wymiarze sprawiedliwości.
Ważnym wkładem są badania neurokognitywne i psychologiczne. Marcin Urbaniak opisuje doświadczanie bólu i strachu przez ryby, a Wojciech Pisula i Klaudia Modlińska wskazują na mechanizmy uczenia się reakcji unikania jako dowód na ich zdolność do cierpienia.
Jak podkreśla redaktorka naczelna, prof. dr hab. Justyna Tymieniecka-Suchanek: „Wiele z wymienionych zagadnień podjęto w artykułach opublikowanych w niniejszym numerze, którego układ treści nie jest przypadkowy. Zeszyt ten bowiem rozpoczynają i kończą dwa fundamentalne pytania, jakie autorzy postawili w tytułach tekstów: pierwsze (w artykule otwierającym numer) – retoryczne – czy ryby to gorszy rodzaj zwierząt? I drugie (w pracy zamykającej tom) – dotyczące stanowiska wymiaru sprawiedliwości wobec cierpienia ryb – dlaczego sprawa karpi trwała tak długo? Jedno i drugie jest wymowne.”
Prof. Tymieniecka-Suchanek jest literaturoznawczynią i jedną z czołowych badaczek animal studies w Polsce. W latach 2014–2019 kierowała prekursorską pracownią badawczą Laboratorium Animal Studies-Trzecia Kultura przy Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Śląskiego. Współpracuje z miesięcznikiem „Dzikie Życie” oraz jest aktywną członkinią stowarzyszenia Pracownia na rzecz Wszystkich Istot. W ostatnich latach współprowadzi seminaria na kierunku antropozoologia oraz zajęcia na Wydziale „Artes Liberales” Uniwersytetu Warszawskiego. Jest pomysłodawczynią, założycielką i redaktorką naczelną interdyscyplinarnego czasopisma naukowego „Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies” – jedynego tego typu pisma w Europie Środkowo-Wschodniej, poświęconego interdyscyplinarnym badaniom nad relacjami ludzi i zwierząt. Od 2015 roku redaktorzy i redaktorki łączą w nim perspektywy humanistyczne, społeczne i przyrodnicze, tworząc platformę wymiany myśli i badań w obrębie animal studies, biohumanistyki i ekoposthumanizmu. Proponowana perspektywa odsłania niedostrzegane dotąd przemiany wzorów kultury i moralności, obecne w najnowszych dyskusjach ekologicznie zorientowanej humanistyki i jej wersji „post”. Zespół redakcyjny czasopisma przygotowuje artykuły, tłumaczenia, recenzje oraz raporty badawcze, odpowiadając na rosnące potrzeby badawcze i społeczne dotyczące złożonych relacji międzygatunkowych. „Zoophilologica” jest współwłasnością Wydawnictwa Uniwersytetu Śląskiego oraz Stowarzyszenia Absolwentów Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach.
W dobie rosnącej świadomości ekologicznej i etycznej troski o wszystkie istoty zdolne do odczuwania, ten numer „Zoophilologica” jest apelem o poszerzenie naszej odpowiedzialności i uwagi. Ryby to nie tylko element ekosystemu czy towar. To istoty, których dobrostan powinien być brany pod uwagę w nauce, kulturze i prawie. Oddajmy im głos – milczenie wobec ich cierpienia jest wyborem.
Zeszyt specjalny pt. Ryby do pobrania tutaj.
Photo by Mishal Ibrahim on Unsplash
Przeczytaj takżę:
