Green REV ujawnia kulisy wycofania unijnej inicjatywy żywnościowej

Sprawa skargi Green REV Institute wobec Komisji Europejskiej rozwinęła się na przestrzeni kilku miesięcy i doprowadziła do formalnego dochodzenia prowadzonego przez Europejską Rzeczniczkę Praw Obywatelskich, Teresa Anjinho. Postępowanie dotyczy jednego z kluczowych elementów unijnej polityki żywnościowej – zapowiadanych, lecz ostatecznie niezrealizowanych przepisów o zrównoważonych systemach żywnościowych (SFSL) oraz sposobu, w jaki Komisja informuje o porzucaniu własnych inicjatyw legislacyjnych.

Green REV Institute złożył skargę do Europejskiej Rzeczniczki Praw Obywatelskich w sierpniu 2025 r. Organizacja wskazała, że Komisja Europejska nie przekazała opinii publicznej jasnych i jednoznacznych informacji o losach projektu ram prawnych dla zrównoważonych systemów żywnościowych, który był jednym z filarów strategii Od pola do stołu. Pomimo przeprowadzenia konsultacji publicznych i prac przygotowawczych, projekt nie został przedstawiony, a jego status – zdaniem skarżących – pozostawał niejasny.

W odpowiedzi rzeczniczka wszczęła formalne dochodzenie, uznając zarzuty za wymagające szczegółowego zbadania pod kątem potencjalnego naruszenia zasad dobrej administracji, w tym obowiązku przejrzystości i rzetelnego informowania obywateli i obywatelek o działaniach instytucji unijnych. W kolejnych miesiącach biuro rzeczniczki zwracało się do Komisji o wyjaśnienia. Ostatecznie rzeczniczka zwróciła się do przewodniczącej Komisji Europejskiej, Ursuli von der Leyen o zorganizowanie spotkania zespołu dochodzeniowego z przedstawicielami Komisji. Celem było uzyskanie bezpośrednich wyjaśnień dotyczących zarówno statusu inicjatywy, jak i praktyk informacyjnych stosowanych przez Komisję w przypadku zawieszania lub porzucania wcześniej zapowiedzianych projektów legislacyjnych.

Do spotkania doszło 17 marca 2026 r. w Brukseli. Wzięli w nim udział przedstawiciele i przedstawicielki kilku dyrekcji generalnych Komisji, w tym odpowiedzialnych za zdrowie, rolnictwo, środowisko i politykę żywnościową, a także przedstawiciele Sekretariatu Generalnego. Po stronie rzeczniczki uczestniczył zespół dochodzeniowy odpowiedzialny za prowadzenie sprawy. Celem rozmów było zebranie informacji i doprecyzowanie stanowiska Komisji.

Podczas spotkania Komisja potwierdziła, że prace nad inicjatywą dotyczącą zrównoważonych systemów żywnościowych zostały przerwane. Jako przyczyny wskazano zmianę priorytetów politycznych w latach 2023–2025, związaną m.in. z konsekwencjami wojny Rosji przeciwko Ukrainie, napięciami na rynkach rolnych oraz protestami rolników i rolniczek. Według przedstawicieli Komisji nowy kierunek polityki – wyrażony poprzez dialog strategiczny na temat przyszłości rolnictwa oraz późniejszą „Wizję dla rolnictwa i żywności” – oznaczał odejście od wcześniejszych planów legislacyjnych.

Komisja argumentowała również, że zmiana ta była komunikowana w sposób pośredni poprzez nowe inicjatywy polityczne i że dla interesariuszy i interesariuszek powinna być zrozumiała. Jednocześnie wyjaśniono, że w przypadku inicjatyw, które nie osiągnęły etapu formalnego projektu legislacyjnego, stosowana jest kategoria „porzucenia”, a nie „wycofania”. W takich sytuacjach nie istnieje formalny obowiązek publicznego ogłoszenia zakończenia prac nad inicjatywą.

Istotnym elementem ustaleń było przyznanie przez Komisję, że informacje publikowane na platformie „Have Your Say”, będącej głównym narzędziem informowania o statusie inicjatyw, zawierały nieścisłości i nie zawsze odzwierciedlały aktualny stan prac. Komisja zadeklarowała podjęcie działań w celu poprawy jakości i aktualności publikowanych danych.

Po spotkaniu sporządzono oficjalne sprawozdanie, które w kwietniu 2026 r. zostało przekazane stronie skarżącej z możliwością zgłoszenia uwag. Green REV Institute skorzystał z tej możliwości i na początku maja przedstawił szczegółowe stanowisko.

W swojej odpowiedzi organizacja zakwestionowała kluczowe elementy argumentacji Komisji. Wskazano, że brak jednoznacznej i bezpośredniej komunikacji o zakończeniu prac nad inicjatywą nie spełnia standardów przejrzystości wynikających z prawa Unii Europejskiej. Podkreślono również, że brak pytań ze strony interesariuszy i interesariuszek nie może być interpretowany jako dowód skutecznego poinformowania, zwłaszcza w sytuacji, gdy oficjalne źródła zawierały nieaktualne informacje.

Green REV Institute zwrócił uwagę, że Komisja sama przyznała istnienie luki systemowej – brak obowiązku informowania o porzuceniu inicjatyw na etapie przedlegislacyjnym. Zdaniem organizacji stanowi to potwierdzenie zarzutów zawartych w skardze. W odpowiedzi zakwestionowano także tezę, że nowe dokumenty strategiczne mogą być traktowane jako kontynuacja wcześniejszej inicjatywy, wskazując na zasadnicze różnice w ich charakterze, zakresie i mocy prawnej.

Na tym etapie sprawa osiągnęła fazę, w której Europejska Rzeczniczka Praw Obywatelskich dysponuje zarówno stanowiskiem Komisji Europejskiej, jak i szczegółową odpowiedzią strony skarżącej. Postępowanie koncentruje się obecnie na ocenie, czy działania Komisji były zgodne z zasadami dobrej administracji, w szczególności w zakresie przejrzystości i obowiązku informowania opinii publicznej o losach zapowiadanych inicjatyw legislacyjnych.

Portrait of Teresa ANJINHO, European Ombudsman

Photo: Multimedia Centre | European Parliament