Stanowisko ws. odroczenia raportowania danych o pestycydach i antybiotykach

Dane o pestycydach i antybiotykach stosowanych w polskich gospodarstwach rolnych mogą trafić do unijnego systemu raportowania dopiero w 2028 roku. Federacja Bezpieczna Żywność sprzeciwia się odroczeniu, które utrudni ocenę wpływu rolnictwa na zdrowie, środowisko i bezpieczeństwo żywności.

Federacja Bezpieczna Żywność przekazała Komisji Europejskiej stanowisko dotyczące planowanych zmian w Sieci Danych z Zakresu Zrównoważenia Gospodarstw Rolnych (FSDN). Dokument został złożony w ramach konsultacji projektu rozporządzenia wykonawczego.

Projekt zmienia zasady określone w rozporządzeniu wykonawczym Komisji (UE) 2024/2746. Pozwala części państw członkowskich przesunąć pierwszy rok raportowania wybranych danych FSDN na 2028 rok. W przypadku Polski chodzi o dane o pestycydach i antybiotykach. Formalnie odroczenie obejmuje informacje o stosowaniu środków ochrony roślin oraz środków przeciwdrobnoustrojowych. Z takiej możliwości mogą skorzystać również między innymi Niemcy, Francja i Hiszpania.

W przypadku Polski odroczenie obejmuje tabelę I1, dotyczącą stosowania środków ochrony roślin, oraz tabelę J1, dotyczącą środków przeciwdrobnoustrojowych. Informacje te są potrzebne do oceny wpływu rolnictwa na zdrowie publiczne, stan środowiska i bezpieczeństwo systemu żywnościowego. Pozwalają również sprawdzać, czy działania państw rzeczywiście prowadzą do ograniczania zagrożeń.

FSDN powstała z przekształcenia Sieci Danych Rachunkowości Rolnej (FADN). Nowy system miał rozszerzyć zakres zbieranych informacji. Oprócz danych ekonomicznych powinien uwzględniać także środowiskowy i społeczny wymiar działalności gospodarstw.

Odroczenie raportowania przez kilka największych państw rolniczych UE stworzy poważną lukę w europejskim systemie danych. Informacje z poszczególnych krajów nie będą kompletne ani w pełni porównywalne. W rezultacie trudniej będzie ocenić skuteczność wspólnej polityki rolnej oraz postępy osiągane przed 2030 rokiem.

Dane o stosowaniu środków przeciwdrobnoustrojowych w gospodarstwach są potrzebne do monitorowania ryzyka antybiotykooporności. Umożliwiają także ocenę działań podejmowanych w ramach podejścia One Health, które łączy zdrowie ludzi, innych zwierząt i środowiska.

Równie istotne są informacje o stosowaniu środków ochrony roślin. Najnowszy raport EFSA dotyczący pozostałości pestycydów potwierdza, że w europejskim systemie żywnościowym nadal zdarzają się przekroczenia najwyższych dopuszczalnych poziomów pozostałości.

Dane FSDN nie zastąpią urzędowych kontroli żywności ani badań laboratoryjnych. Mogą jednak wspierać analizę ryzyka, rozpoznawanie niepokojących trendów oraz lepsze planowanie kontroli.

Federacja zwraca również uwagę na asymetrię w projektowanych przepisach. Dane finansowe i produkcyjne gospodarstw są zbierane wcześniej, natomiast informacje ważne dla zdrowia i środowiska mogą zostać odsunięte w czasie.

Ograniczony dostęp do danych utrudni także weryfikowanie deklaracji dotyczących zrównoważonego charakteru produkcji. Ma to szczególne znaczenie w kontekście unijnej dyrektywy przeciwko greenwashingowi. Bez wiarygodnych informacji z gospodarstw konsumentki i konsumenci nie mogą sprawdzić, czy zapewnienia producentów mają oparcie w rzeczywistych zmianach.

Federacja Bezpieczna Żywność apeluje o rezygnację z odroczenia raportowania danych z tabel I1 i J1. Wyjątki powinny być dopuszczane jedynie wtedy, gdy państwo wykaże, że wcześniejsze przekazanie informacji jest obiektywnie niemożliwe.

„Odroczenie nie powinno oznaczać całkowitego braku danych” – podkreśla Federacja w stanowisku.

Jeżeli Komisja Europejska utrzyma możliwość odroczenia, państwa powinny przekazywać w latach 2026–2027 przynajmniej dane częściowe. Mogą one pochodzić z reprezentatywnej grupy gospodarstw lub dostępnych rejestrów administracyjnych.

Federacja domaga się również publicznego planu wdrożenia dla każdego państwa korzystającego z odroczenia. Plan powinien wskazywać przyczyny opóźnienia, działania naprawcze i harmonogram dochodzenia do pełnej gotowości. Polskie władze powinny natomiast wyjaśnić, dlaczego nie są przygotowane do wcześniejszego raportowania.

Zagregowane i zanonimizowane dane FSDN powinny być publicznie dostępne z podziałem między innymi na państwa, regiony i typy produkcji. Federacja postuluje także terminowe zbieranie danych o rolnictwie ekologicznym i systemach certyfikacji.

Stanowisko Federacji Bezpieczna Żywność wsparło 37 organizacji i inicjatyw działających między innymi na rzecz zdrowia publicznego, ochrony środowiska, praw konsumenckich, ochrony zwierząt oraz edukacji żywnościowej.